De PvdA zit aan alle kanten in de knel

democratie

Maaike van Houten

De PvdA had op Internationale Vrouwendag, afgelopen woensdag, een avond georganiseerd rond de eigen nummer twee en hoogste vrouw op de kandidatenlijst: Khadija Arib, tevens geliefd voorzitter van de Tweede Kamer ‘met een migrantenachtergond'. Gasten op deze avond ‘De Helden Van Khadija Arib’ waren onder anderen Ahmed Aboutaleb en Hasna el Maroudi. © Werry Crone

De PvdA staat op verlies in de peilingen. Geen opleving dit keer. Lijsttrekker Asscher moet laveren tussen de teleurstelling van de achterban en de successen van de coalitie.

Ze vindt zichzelf geen goed spreker in het openbaar, maar nu ze wist dat Lodewijk Asscher in Hengelo zou komen, moest ze erheen. Haar man heeft 45 jaar in de bouw gezeten, hij is ontslagen. En hij is op. Maar hij moet nog zes jaar voordat hij met pensioen kan. In een doodstille zaal met leden en sympathisanten vraagt ze de leider van de PvdA: “Hoe stelt u zich dat voor?”

Lees verder na de advertentie

Met een compliment nam Asscher haar onzekerheid vorige week woensdagavond weg: “U kunt dit heel goed“. Het verhaal grijpt hem naar de keel, ook omdat hij vaker hoort dat mensen de 67 niet halen. Asscher: “Het is een van de pijnlijkste dingen, je hebt je hele leven gewerkt en dan gaat het niet meer.”

Terug naar 65 is geen optie, legt hij uit. Dat is te duur, en bovendien kunnen mensen zoals hijzelf best tot 67 doorwerken. Maar de PvdA vindt wel dat mensen er eerder uit moeten kunnen stappen, ook de lagere inkomens, die belooft de PvdA een tegemoetkoming. “Ik hoop met heel mijn hart dat het lukt dit plan in een nieuwe regering te realiseren”, zegt de PvdA-voorman.

Het programma is verre van flitsend, het doet in niets denken aan een gelikte show

Achter hem staan op het grote podium van Poppodium Metropool de instrumenten van het bandje dat nu even pauze heeft. De lijsttrekker staat op een bescheiden verhoging in de zaal, om hem heen zitten mensen op houten stoelen, achterin de zaal staan groepjes te luisteren. Het programma is verre van flitsend, het doet in niets denken aan een gelikte show. De opzet is wonderbaarlijk eenvoudig: een praatje van Asscher, uitgebreid ruimte voor vragen, opvallend veel mensen vertellen over hun persoonlijke situatie, waarin ze nog niets hebben gemerkt van het herstel van de economie.

Een lastige klus

Asscher luistert, hij is ontspannen, empathisch, ernstig, hij antwoordt in heldere zinnen, hij zegt geen oplossingen te hebben voor de individuele problemen, maar praat in algemene plannen, zoals de flexibele pensioenleeftijd. Ook de afsluitende peptalk doet hij voor de vuist weg. 

Een greep uit zijn uitspraken die de achterban in het oosten moeten motiveren: “We worden gelukkig van de wetenschap dat we voor elkaar kunnen zorgen! PVV en VVD vergroten de tegenstellingen en het cynisme! Dit is een periode om je uit te spreken, om familie en buren op te roepen te gaan stemmen! Het was niet makkelijk met de VVD, maar we waren er toen het nodig was! Laat je niet afschepen, vraag aan mensen hoe zij de crisis dan hadden opgelost! Sla terug, maar geef ook een knuffel, laat liefde zien! Kin omhoog, borst vooruit!”

Tekst loopt door onder afbeelding. 

© Werry Crone

Hengelo ziet Asscher graag terug, als premier. Dat is ook zijn inzet. Maar in de week voor de verkiezingen lijkt dat nog verder weg dan op die vrijdagmiddag na Sinterklaas, toen voorzitter Hans Spekman bekendmaakte dat Asscher had gewonnen van Diederik Samsom - die Asscher zelf had gevraagd om mee te doen aan de lijsttrekkersverkiezing.

De nieuwe man begon aan een lastige klus in een lastige situatie. En bijzonder laat: de kandidatenlijst moest toen nog komen, terwijl bij andere partijen bij wijze van spreken de verkiezingsaffiches al gedrukt waren.

En dat in een tijd dat internationaal de sociaal-democratie in de verdediging zit, het populisme wint overal terrein. In Nederland is de PvdA weliswaar de op een na grootste in de Kamer. Maar ze heeft sinds de vorming van het kabinet met de VVD in 2012, drie verkiezingen verloren: voor Europa, voor de gemeenteraad en voor de provincie. Dat is de objectieve kant van de peilingen voor de landelijke verkiezingen. Die zijn al vrijwel de hele kabinetsperiode beroerd, ook onder Samsom stond de partij er slecht voor.

Straatvechter Diederik had het volgens zijn fans veel beter gedaan in de debatten, energieker, feller, een knokker

Zijn naam wordt in de partij weer steeds vaker gehoord, nu het Asscher niet lukt enthousiasme los te maken bij grote groepen mensen. Al zijn het de leden die Asscher verkozen boven Samsom, zo nu en dan klinkt het verwijt van broedermoord. Straatvechter Diederik had het volgens zijn fans veel beter gedaan in de debatten, energieker, feller, een knokker. Zij verwijzen naar de laatste paar weken voor de vorige verkiezingen, waarin Samsom als een komeet naar boven schoot. Op dat effect werd aan het begin van deze campagne ook gehoopt, maar dat is tot op heden uitgebleven. De afstandelijk ogende Asscher heeft geen ‘klik’ met het publiek, hij is ideologisch zeer gedreven, maar de urgentie weet hij niet over te brengen.

Eerlijke spelregels

En anders dan toen, torst de PvdA nu vier jaar kabinetsbeleid met zich mee. De VVD staat ook op verlies, maar de PvdA heeft er nog veel meer last van. Vicepremier Asscher moet laveren tussen de teleurstelling van de achterban en de successen van de coalitie. De PvdA is trots dat ze de economie uit het slop heeft gehaald, dat de werkgelegenheid groeit, dat er weer geld is. Met de ruimte die dit kabinet heeft gecreëerd, wil ze investeren in nieuwe banen, eerlijke spelregels en werken aan een land waarin fatsoen en solidariteit normaal zijn: samen vooruit, is de slogan.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

© Werry Crone

Die boodschap is ingewikkelder dan het lijkt. Elke keer als Asscher nieuwe plannen ontvouwt, creëert hij afstand tot het beleid waar hij zelf verantwoordelijk voor is. In lijn met onderzoek van de partij, benadrukt de PvdA nu het belang van bestaanszekerheid, van bescherming bij pech en van de noodzaak van vaste banen, in plaats van losse contracten. Het helpt daarbij juist níet dat Asscher minister is van sociale zaken. 

Zijn wet tegen meer flexwerk wordt alom bekritiseerd. Dat er tijd nodig is, zoals de architect zegt, overtuigt onvoldoende. Waarom houdt hij er zo hardnekkig aan vast? En als hij nu zo hamert op oneerlijke concurrentie van Poolse vrachtwagenchauffeurs, waarom heeft hij dan niet eerder meer gedaan tegen arbeidsmigratie?

Ook de zorg hangt als een molensteen om de nek. Onder leiding van PvdA-staatssecretaris Martin van Rijn zijn er grote hervormingen doorgevoerd. Het kabinet wil graag dat mensen langer thuis blijven wonen, ouderen willen dat zelf ook, maar tegelijkertijd is er bezuinigd op huishoudelijke hulp en thuiszorg. Dat wordt zeker van een PvdA’er niet begrepen. 

Weglopen voor ver­ant­woor­de­lijk­heid kan nooit de oplossing zijn

Lodewijk Asscher

“Maar weglopen voor verantwoordelijkheid kan nooit de oplossing zijn”, zegt Asscher, die er in Hengelo op wijst dat de verpleeghuizen zijn ontzien, dat er meer aandacht is voor preventie, voor dementie. Afstand nemen van Van Rijn, zoals een PvdA’er in Hengelo vraagt, dat doet hij daarom pertinent niet.

Asscher is ook minister van integratie, bij uitstek een terrein waar de PvdA als volkspartij, voor alle lagen van de bevolking, behoorlijk klem zit. Aan de ene kant is er de traditionele achterban die al weggelopen is of dat denkt te gaan doen. Hij heeft die teleurgestelde kiezers op het oog als hij het bij het eerste televisiedebat oneens is met de stelling dat Nederland meer vluchtelingen moet opnemen. “In een zaal met linkse mensen is het verleidelijk op groen te drukken”, zegt Asscher. 

“Maar laten we niet doen alsof er geen zorgen zijn en alsof we iedereen kunnen opvangen. Dan stellen we onze gastvrijheid juist op de proef.” Anderzijds roept hij met zijn participatieverklaring en de nadruk op aanpassing aan de Nederlandse waarden, het wantrouwen op van kiezers met een migratie-achtergrond. Dat wordt niet weggenomen door zijn belofte dat hij nooit ‘pleur op’ tegen ze zou zeggen als zij zich meer loyaal tonen aan het land van herkomst dan aan Nederland, zoals premier Mark Rutte deed.

Diens VVD is door Asscher uitgeroepen tot grootste tegenstander, naast de PVV. Met heel zijn wezen verzet Asscher zich tegen de politiek van de PVV, hij beschuldigt Geert Wilders ervan dat hij ‘een vuurwerkbom gooit naar de parlementaire democratie en de rechtsstaat’. Met de VVD worden de tegenstellingen in het land tussen arm en rijk, jong en oud naar het oordeel van de PvdA alleen maar groter. Die aanvallen op PVV en VVD treffen tot nu toe geen doel: de PVV voert nauwelijks campagne en Rutte mijdt confrontaties met de PvdA.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

© Werry Crone

Gaandeweg heeft de PvdA-lijsttrekker nieuwe tegenstanders gevonden. Hij beschouwde het CDA nog wel als potentiële partner. Maar Asschers uitnodiging aan Buma om samen te werken ketste af op een tirade van de CDA’er over het foute kabinetsbeleid. Sindsdien is hij fel op het CDA. Asscher gaat door voor een bedachtzaam bestuurder, een heer die altijd rustig blijft, die verbindt. Serieus en betrouwbaar.

Grof geschut

Maar op zulke momenten komt hij met grof geschut. Hij verwijt Buma en anderen ‘een grote bek’, terwijl het CDA er met VVD en PVV een ‘rokende puinhoop’ van heeft gemaakt die nu dankzij de PvdA is opgeruimd. Dat soort termen verdragen zich slecht met de rol van premier. Want daarop is de hele campagne gericht, zelfs nu de PvdA de zesde, zevende partij dreigt te worden, blijft het campagneteam geloven dat de sleutel van het Torentje binnen handbereik is.

De PvdA is uit op een progressief kabinet, maar spaart ook het bevriende GroenLinks niet. Het groene programma van die partij kost de gewone man te veel. Dat werkt volgens de PvdA ‘ontwrichtend’.

GroenLinks is ondertussen wel de partij waarop Ella Vogelaar, oud-minister en lid van de PvdA, misschien gaat stemmen. Zij verwoordt in het openbaar een nieuw dilemma voor linkse kiezers: vanwege de macht weken die vaak uit naar de PvdA, maar nu GroenLinks het zoveel beter doet in de peilingen, overwegen ze om op datzelfde GroenLinks te stemmen. Met de huidige stand van zaken, wordt Klaver de leider op links.

Ho, ho, ho, waarschuwt de PvdA-top, zover is het nog niet. De enige peiling die telt, zijn de verkiezingen, op 15 maart. Dit weekeinde gaan de sociaal-democraten nog een keer de straat op. Daar worden ze aardiger ontvangen dan lang het geval was. Dat geeft hen moed, al houden ze rekening met een fors verlies.

Asscher zette zijn partij bij ‘Nieuwsuur’ op 26 zetels. Dat scorebord noemt hij inmiddels ‘een gimmick’. In Hengelo hield hij de leden voor: “Laat je niet afschrikken, veel mensen weten het nog niet.” Deze week zei hij voor het eerst dat hij baalt van de peilingen. Hij verwacht dat de zwevende kiezer toch bij de PvdA landt, maar hij blijft sowieso, ook als de partij een historische nederlaag lijdt.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
Het programma is verre van flitsend, het doet in niets denken aan een gelikte show

Straatvechter Diederik had het volgens zijn fans veel beter gedaan in de debatten, energieker, feller, een knokker

Weglopen voor ver­ant­woor­de­lijk­heid kan nooit de oplossing zijn

Lodewijk Asscher