Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bij een ‘ja’ wordt de macht van de Turkse president wel erg groot

democratie

Pieternel Gruppen

"Vanaf het moment dat Erdogan in 2014 president werd heeft hij eigenhandig zijn takenpakket uitgebreid." © AFP

De Turken beslissen bij het referendum op 16 april of ze hun grondwet willen wijzigen. Drie vragen over de herziening die president Erdogan voor ogen heeft.

Waarom wil Erdogan de grondwet veranderen?

Lees verder na de advertentie

Volgens de Turkse president is een grondwetswijziging onder andere nodig om effectiever op te kunnen treden tegen terreur. In Turkije is bijna iedereen het er over eens dat de grondwet aan herziening toe is. De laatste versie dateert uit de jaren tachtig van de vorige eeuw toen de militairen aan de macht waren, zegt Kerem Öktem. 

Volgens de Turkse politicoloog van het centrum voor Zuidoost Europese studies in Graz zouden veel Turken graag zien dat de militaire toon in de grondwet wordt aangepast. “Ze willen dat individuele vrijheden beter worden vastgelegd. Maar de wijziging die nu aan de Turken in het referendum wordt voorgelegd, gaat daar helemaal niets voor veranderen. Die gaat alleen over het doorvoeren van een ander type regime.”

Is het presidentieel stelsel dat Erdogan wil doorvoeren uniek?

De Turkse president verwijst zelf graag naar het Amerikaanse presidentiële systeem. Maar die vergelijking gaat niet op. Een belangrijk verschil is bijvoorbeeld dat in het voorgestelde Turkse systeem de president anders dan in de VS, partijvoorzitter mag blijven. Dat betekent dat hij indirect invloed heeft op het parlement. Hij mag immers als voorzitter een lijst van volksvertegenwoordigers opstellen. Uitvoerende en wetgevende macht komen dan gedeeltelijk in één hand terecht.

Bij het systeem dat Erdogan voorstelt, mag de Turkse president zelf rechters benoemen

Bovendien is in de Verenigde Staten de scheiding der machten veel beter verankerd. Het Congres en de rechterlijke macht controleren daar de regering. Bij het systeem dat Erdogan voorstelt, mag de Turkse president zelf rechters benoemen. De functie van premier wordt helemaal afgeschaft.

Maar misschien is wel het belangrijkste verschil de fase van democratie waar het land in verkeert, stelt Öktem. “De democratie in Turkije is nog relatief pril. Het duurt decennia, zo niet eeuwen, om democratische instituties sterk te maken. Helaas kunnen ze daarentegen heel makkelijk en snel worden afgebroken.”

Democratie komt te voet en gaat te paard wil Öktem maar zeggen. Een vergelijking met het Amerikaanse systeem vindt de Turkse expert dus niet terecht. “Ik denk eerder aan een vergelijking met Venezuela onder de inmiddels overleden leider Chavez, of aan sommige regimes in het Midden-Oosten.”

Zal er in de praktijk veel veranderen?

Turkije mag dan officieel een parlementair stelsel hebben, in de praktijk heeft het bestuur veel trekken van een presidentieel systeem. Zo mogen de Turken hun president sinds 2007 rechtstreeks kiezen.

Het presidentiële systeem zal volgens hem vooral in dienst van één persoon worden gesteld

En ook al is in de huidige Turkse grondwet vastgelegd dat de president vooral een ceremoniële rol heeft, zijn macht is in feite veel groter. Vanaf het moment dat Erdogan in 2014 president werd, nadat zijn termijn als premier was afgelopen, heeft hij eigenhandig zijn takenpakket uitgebreid. Zo zit hij regelmatig vergaderingen van de regering voor terwijl dat eigenlijk de taak van de premier is.

“De facto heeft Turkije al een presidentieel systeem. Als het ja-kamp wint wordt zo’n systeem gelegaliseerd”, aldus Öktem. En dat systeem zal volgens hem vooral in dienst van één persoon worden gesteld. Want als de wijziging wordt aangenomen en in 2019 wordt doorgevoerd, kan Erdogan in principe nog tot 2029 aan de macht kunnen blijven.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Bij het systeem dat Erdogan voorstelt, mag de Turkse president zelf rechters benoemen

Het presidentiële systeem zal volgens hem vooral in dienst van één persoon worden gesteld

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.