Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

We zijn verslaafd geraakt aan controle en perfectie, er is geen weerbaarheid meer

Religie en Filosofie

Welmoed Vlieger

Welmoed Vlieger © Maartje Geels
Column

Gedurende de eerste jaren van mijn studie ­filosofie worstelde ik met stress, somberheid en bovenal faalangst. Een paar keer heb ik mijn studie zelfs onderbroken omdat ik het gewoon niet meer trok. 

Ik piekerde me suf over hoe ik me beter kon voelen en bezocht een psycholoog. Het mocht allemaal niet baten. Tot een docent tegen mij zei: ‘Welmoed, volgens mij moet jij dit en dit boek eens lezen’. Het bleek een keerpunt voor mij. Niet alleen herkende ik mij in de denkers, ook reikten ze mij waardevolle inzichten over mijn angstklachten aan. Binnen twee jaar rondde ik zonder al te veel stress, en onder aanmoediging van mijn naasten, twee master­studies af.

Lees verder na de advertentie

Het heeft me aan het denken gezet. Momenteel zien we massa’s mensen met stress en burn-outklachten naar de huisarts of psycholoog gaan. Diezelfde huisartsen en psychologen, maar ook psychiaters en verzekeraars, wijzen erop dat veel (jong)volwassen patiënten in de geestelijke gezondheidszorg eigenlijk een zingevingsprobleem hebben. Ze worstelen met levensvragen – rond angst, tegenslag en verlies – die worden gemedicaliseerd, waardoor ze in de ggz belanden.

Een wrange status quo: terwijl een grote groep mensen met existentiële problemen onnodig in een ziekterol terechtkomt, moet een relatief kleine groep mensen met ernstige psychische aandoeningen vaak maandenlang wachten op medische hulp. CDA-kamerlid René Peters stelde onlangs in deze krant dan ook terecht dat we het debat moeten durven voeren over de grenzen van de zorg en over de vraag of elke diagnose medisch verantwoord is.

De werkelijkheid hééft zin, maar wij moeten die zin zelf ontdekken

Maar is er wel echt een zingevingsprobleem, vragen mensen mij soms. Ik moet bij die vraag denken aan Viktor Frankl, de joodse psychiater die Hitlers kampen overleefde. Al voor de Tweede Wereldoorlog richtte hij zich op de noodzaak van zin, als iets fundamenteels om ons bestaan te begrijpen. Door het lijden dat hij en anderen in de kampen hadden ondergaan – en door de vele gesprekken die hij met zijn medegevangenen voerde – kwam hij tot de opzienbarende conclusie dat zelfs de kleinste splinters van betekenis het leven van een mens potentieel zinvol en waardevol maken.

Frankl hechtte grote waarde aan transcendentie, aan het belang van een zelfoverstijgende kwaliteit in je leven. Het woord zingeving vond hij dan ook problematisch. Daar herken ik mij in. Het veronderstelt dat het leven ten diepste zinloos is en we er zelf maar een of andere betekenis op moeten plakken. Zo zie ik dat niet.

De werkelijkheid heeft zin, maar wij moeten die zin zelf ontdekken. Niet als een soort algemene waarheid, maar als iets dat raakt aan iemands unieke, persoonlijke bestaan.

Deze visie staat haaks op de maakbaarheidsgedachte die nu zo alomtegenwoordig is. We zijn verslaafd geraakt aan controle en perfectie. Gelukkig en succesvol zijn is de norm. Ondertussen weten we ons met ervaringen rond lijden, mislukking en verlies geen raad.

De prijs die we betalen: niet alleen lange wachtlijsten in de ggz, maar ook in diagnoses gestolde zelfbeelden en vooral een hypergevoeligheid voor tegenslagen en angst. Er is geen weerbaarheid meer. Terwijl angst, zo leren ons juist de existentialisten, wel degelijk ook vruchtbaar te maken is en omgezet kan worden naar weerbaarheid, empathie en onthechting van zaken die er in een leven uiteindelijk minder toe doen. Het is een hoge prijs.

Filosoof Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Hier leest u haar eerdere columns.

Lees ook: 

Zingeving? Dat kan ook als clown

In de verhalenreeks die we in december 2018 startten vertellen Trouw-lezers over de zin van hun bestaan. In deze aflevering vertelde Rian van den Brand hoe het haar zin geeft om als clown kwetsbare mensen bij te staan.

Deel dit artikel

De werkelijkheid hééft zin, maar wij moeten die zin zelf ontdekken