Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het enige verslag van het overlijden van David Livingstone is na 150 jaar opgedoken

Home

Erik van Zwam

Jacob Wainwright (overleden in 1892) bij de doodskist van ontdekkingsreiziger David Livingstone (1813 - 1873) in Jemen. © London Stereoscopic Company/Hulton Archive/Getty Images

Delen van het originele dagboek van de zwarte assistent van ontdekkingsreiziger David Livingstone zijn na bijna 150 jaar teruggevonden. De aantekeningen van Jacob Wainwright zijn nu online gepubliceerd.

Het handgeschreven dagboek begint op de dag dat Livingstone begin mei 1873 uitgeput overlijdt aan malaria en diarree in het Zambiaanse dorp Chitambo, vandaag de dag heet het Chipundu, in Zambia. 

Lees verder na de advertentie

De originele versie van het dagboek van Wainwright werd verloren gewaand. De inhoud was alleen bekend door een Duitse vertaling, maar nu zijn er elf handgeschreven pagina’s teruggevonden. “De pagina’s waren in 2013 bijvangst bij andere documenten. Het duurde even voordat we in de gaten hadden dat het delen uit Wainwrights dagboek waren. Daarna moesten we het authenticeren”, zegt Adrian Wisnicki vanuit Nebraska in de Verenigde Staten. Hij is directeur van Livingstone Online, dat alles van de Britse ontdekkingsreiziger op het internet beschikbaar maakt, vooral voor wetenschappelijk onderzoek. “Er zijn veel manuscripten van Europese, witte ontdekkingsreizigers, maar heel weinig van zwarte Afrikanen uit die tijd, dat maakt dit zo speciaal.” Wainwright schrijft vanuit een Europees perspectief, want zo was hij door de missieschool opgeleid.

Er zijn veel manuscripten van Europese, witte ont­dek­kings­rei­zi­gers, maar heel weinig van zwarte Afrikanen

Adrian Wisnicki, directeur Livingstone Online

Wainwright beschrijft onder meer het plan om het lichaam van Livingstone met diens laatste manuscript af te leveren bij de dichtstbijzijnde Britse post, 1600 kilometer verderop aan de oostkust, tegenover het eiland Zanzibar. De route ging dwars door de wildernis, langs het grondgebied van vijandige volken, over grote rivieren en savannen.

Samen met de twee zeer ervaren gidsen van Livingstone, James Chuma en Addullah Susi, besloot Wainwright de gevaarlijke reis te ondernemen. De drie deden dit vooral uit loyaliteit aan hun overleden baas, die als een vader met hen omging.

Balsemen

Eerst moesten de mannen het lichaam van Livingstone balsemen en de organen verwijderen. Zijn hart, longen en ingewanden werden begraven in Chitambo, tijdens een christelijke ceremonie. Nog steeds is er een herdenkingsmonument op die plek, die vele toeristen trekt. Er volgde, volgens Wainwright, nog een Afrikaans begrafenisritueel, terwijl het lichaam van Livingstone in zout ingepakt in een open kist in de zon lag uit te drogen. Zijn gezicht werd in brandy gedrenkt om het te conserveren. Na een paar dagen werden de benen van Livingstone door zijn assistenten naar achteren gebogen, om het pakket kleiner te maken. Ze wikkelden het lichaam in ongebleekt katoen en plaatsten het in een houten cilinder. Daar ging een zeil omheen. Met teer werd de cilinder vervolgens waterafstotend gemaakt.

Zo trokken de mannen dwars door de bush van Afrika. Maanden later leverden zij het gemummificeerde lichaam van Livingstone af bij een missiepost aan de oostkust. Wainwright maakte in zijn dagboek in de stijl van Livingstone aantekeningen van deze reis. Hij beschreef ontmoetingen met volken onderweg en maakte notities over hun netheid, onwetendheid, eerlijkheid en moed.

Stanley 

Wainwright komt oorspronkelijk uit de buurt van Malawi. Al op jonge leeftijd werd hij als slaaf verhandeld. In Bombay in India belandde hij op een school voor missionarissen, waar hij christelijk onderwijs kreeg en goed Engels leerde. Daar kwam hij die andere grote ontdekkingsreiziger van Afrika tegen: Henry Morton Stanley. Die nam Wainwright als vrij man mee op zijn expeditie om Livingstone - van wie al jaren niets meer was vernomen - in Afrika op te sporen. In 1871 vonden ze hem. De beroemde woorden “Dr. Livingstone, I presume” echoën bijna 150 jaar later nog over de wereld.

Stanley liet voorraden achter en een aantal assistenten, onder wie Wainwright, die in de twee jaar daarna erg gesteld raakte op Livingstone. Het was Wainwright die meereisde met het schip dat de kist met het lichaam van Livingstone naar Engeland bracht. Bijna een jaar na zijn dood arriveerde het gemummificeerde lichaam van de beroemde ontdekkingsreiziger in de haven van Southampton, met zijn laatste manuscript.

Begrafenis

Wainwright was een van de dragers van de kist van Livingstone tijdens de grote begrafenisceremonie met veel beroemdheden uit die tijd in de Londense Westminster Cathedral.

Vlak voor de begrafenis werd Jacob Wainwright vereeuwigd, als hij rouwt bij de kist van Livingstone. Een kleine man in pak. Met zijn kompanen verrichtte hij een grote daad. Chuma en Susi arriveerden maanden later in Engeland, waar ze met z’n drieën op tournee gingen door het land. Alle drie keerden ze later terug naar Afrika, waar Wainwright in 1892 in Tanzania op 43-jarige leeftijd overleed.

“Zijn roem leeft nog steeds voort in Engeland”, zegt Wisnicki. Wainwrights dagboek wordt volgens hem nu onderwerp van wetenschappelijk onderzoek.

Lees ook: 

Toen Afrika nog duister was, waren de kaarten het mooist

De witte plekken op de kaart van Afrika waren talrijk – ook lang nadat de Schotse journalist Dr Stanley in 1871 midden in Afrika de hand schudde van de Schotse ontdekkingsreiziger dr. David Livingstone .

Deel dit artikel

Er zijn veel manuscripten van Europese, witte ont­dek­kings­rei­zi­gers, maar heel weinig van zwarte Afrikanen

Adrian Wisnicki, directeur Livingstone Online