null Beeld
Beeld

TaalTon den Boon

We hebben het al bijna 100 jaar over de tocht der tochten

De tocht der tochten – het is onwaarschijnlijk dat we die dit jaar nog gaan meemaken, althans als daarmee de Elfstedentocht wordt bedoeld. Die schaatstocht werd in 1909 voor het eerst gehouden, maar de bijnaam is van later datum. Afgaande op de historische krantendatabank

Delpher wordt de Elfstedentocht pas sinds begin jaren veertig met gevoel voor dramatiek en heroïek de tocht der tochten genoemd. Die bijnaam heeft betrekking op de lengte van de schaatsmarathon en ongetwijfeld ook op de barre omstandigheden waaronder die doorgaans wordt verreden.

De uitdrukking is gevormd naar analogie van vergelijkbare genitiefconstructies uit het boek der boeken, zoals de Bijbel weleens wordt genoemd. Voorbeelden daarvan uit de Statenvertaling zijn onder meer de God der goden, het heilige der heiligen, de koning der koningen en natuurlijk ijdelheid der ijdelheden. Dat zijn letterlijke vertalingen uit het Hebreeuws, waarin deze constructies gebruikt worden om de overtreffende trap tot uitdrukking te brengen. Het heilige der heilige zou je dus kunnen parafraseren als het allerheiligste, de koning der koningen als de grootste of belangrijkste koning.

De film der films en de game der games

Deze constructie, die de Hebreeuwse of Bijbelse genitief of ook wel de Hebreeuwse superlatief heet, is via de Statenvertaling courant geworden in het Nederlands. Met deze constructie zijn bijvoorbeeld ook de dag der dagen (de belangrijkste dag in iemands leven) of de oorlog der oorlogen (elk van de beide wereldoorlogen) gevormd, maar ook modernere uitdrukkingen als het spel der spelen, de film der films en de game der games. En dus de tocht der tochten, die – afgaande op Delpher – voor het eerst in 1928 in onze taal is aangetroffen. Niet ter aanduiding van een schaatsmarathon, maar als benaming voor de eerste trans-Atlantische tocht van de Zeppelin (van Duitsland naar New Jersey).

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden