De Podcast Fall of Civilizations

Waarom valt een hele beschaving om? Deze podcast probeert het antwoord te vinden

Het is heden ten dage maar moeilijk te begrijpen. Het Romeinse Rijk strekte zich uit over een groot deel van Europa, liep voorop in cultuur en techniek, maar verschrompelde in wat in de geschiedenis een halve seconde is. De Maya’s in Midden-Amerika, het Khmer-rijk rond Angkor Wat en het volk van de Paaseilanden: deze rijke en machtige samenlevingen gingen los van elkaar ten onder. Sterker nog, de beschavingen verdwenen in het niets. Culturen stierven uit, taal verdween, kennis werd niet meer doorgegeven, gigantische paleizen of steden overwoekerden. De wereld zette op meerdere momenten en op meerdere plekken in de geschiedenis een stap terug. Hoe kon dat gebeuren?

Het is een vraag die de Brit Paul Cooper, historicus en schrijver, stelt in zijn (Engelstalige) podcast ‘Fall of Civilizations’. Het is een simpele vraag, maar het antwoord is dat niet. Beschavingen vallen niet in een seconde uiteen dankzij één aanwijsbare oorzaak, het is een opeenstapeling van gebeurtenissen die kunnen plaatsvinden in meerdere eeuwen. In een podcast van ruim een uur per aflevering (zeven in totaal) is het onvermijdelijk dat nuances niet allemaal kunnen worden meegenomen. 

Cooper zorgt er wel voor dat een grote lijn zichtbaar wordt. De Romeinen en hun hybris, de Maya’s en het probleem van verschraling van de grond, de beschaving rond 1200 voor Chr. rond de Middellandse Zee die het slachtoffer werd van een rondreizend roverscircus: elke cultuur kent zijn crises en ­rode draad waarlangs de afbrokkeling van de ­beschaving kan worden naverteld.

De ruïnes van Tikal, ooit een grote Maya-stad maar heden ten dage vooral het decors van Star Wars-films. Beeld REUTERS

Kan de mens van de geschiedenis leren?

Cooper slaagt daar in alle afleveringen zeer goed in. De Brit put op een fraaie manier uit de talloze overgebleven restanten van de oude beschavingen. Hij behandelt archeologische bevindingen van nog bestaande gebouwen, maar citeert ook uit teksten of inscripties. Op Twitter en online platform Patreon plaatst hij bronnen die hij gebruikt heeft bij zijn onderzoek. Op die manier betrekt hij de luisteraar bij zijn zoektocht. Hij neemt meerdere mogelijke verklaringen mee in zijn beschrijvingen, waardoor hij trouw blijft aan het historisch debat.

In zijn introductietekst zegt Cooper dat hij iets wil meegeven van de emoties die mensen in die tijd moeten hebben gevoeld. Een ambitieus plan maar dankzij rigoureus uitzoekwerk slaagt hij daar wel in. Maya-­inwoners die blokken vol inscripties op tempels verplaatsten, maar deze omgekeerd neerzetten omdat ze de teksten waarschijnlijk niet konden lezen. Romeinen op de vlucht die hun bezittingen haastig begroeven om ze later op te halen, maar daartoe nooit in de gelegenheid kwamen.

Het zijn details die een samenleving in verval typeren en de episodes van een menselijk aspect voorzien. De verhalen zijn treurig, want aan het eind van de aflevering volgt gegarandeerd destructie. Dieper verborgen in de verhalen van Cooper ligt het onuitgesproken idee dat ook de wereld zoals die nu is, kan verdwijnen. Vooruitgang en bestaansrecht zijn niet vanzelfsprekend, ook niet voor de beschavingen van 2019.

De Maya’s geloofden dat de geschiedenis zich herhaalt. Wie de podcast beluistert, gaat die wijsheid een beetje begrijpen. Want het idee dat beklijft na de aflevering over de inwoners van Midden-Amerika is dat de mensheid nu precies hetzelfde overkomt. De vraag die volgt is of de mens van de geschiedenis kan leren. Maar over dat debat kan beter een andere podcast worden gemaakt.

Wekelijks wordt op deze plek een serie of podcast besproken. De zevendelige podcast Fall of Civilizations is onder meer te beluisteren via Spotify. 

Lees ook: 

Waarom deze drie vrouwen een podcastrevolutie willen

In maart barstte in Amsterdam podcastfestival Oorzaken los. AudioCollectief SCHIK, bekend van de alom bejubelde podcast ‘Bob’, staat er met een voorstelling. ‘Onze droom is dat jong en oud aan de podcast verslingerd raken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden