Annie Oakley (1860-1926)  Beeld Bettmann Archive
Annie Oakley (1860-1926)Beeld Bettmann Archive

Buffalo Bill’s Wild West Show

Vuurwapenheldin Annie schoot zich weg uit haar schamele bestaan

Paul van der Steen

Waarschijnlijk gaat het om het eerste vuurwapen ooit gefilmd. Geen man maar een vrouw zette het geweer in november 1894 tegen haar rechterschouder om te schieten. Ze droeg een jurk met franjes aan de mouwen en een cowboyhoed. De snelheid waarmee ze doorlaadde en vervolgens stil hangende én bewegende doelen raakte, maakten duidelijk dat dit dagelijks werk was. Annie Oakley schitterde met haar schietkunsten al jaren in Buffalo Bill’s Wild West Show. Die trok zowel in de Verenigde Staten als in Europa drommen publiek.

Met film konden nog meer kijkers worden bereikt. Van bedenkingen tegen schieten op film was geen sprake. Die bestaan nu volop. Deze week uitten zo’n tweehonderd Hollywoosterren hun zorgen en riepen regisseurs, producers en scenarioschrijvers op om voortaan vooral verantwoord wapengebruik te laten zien.

Nogmaals: Annie Oakley, geboren in Ohio in 1860 als Phoebe Ann Moses, wist wat ze deed. Ze loste haar eerste schoten toen ze een jaar of zeven was. Met haar moeder, twee keer weduwe, en overige gezinsleden probeerde ze jagend wat voedsel bijeen te scharen. Later diende het meisje bij een familie die haar mentaal en fysiek misbruikte.

Circusshow

Annies behendigheid met vuurwapens maakte uiteindelijk een ontsnapping uit haar schamele bestaan mogelijk. Op een dag deed Frank E. Butler, een scherpschutter van Ierse komaf, Oakleys regio aan. Hij wedde voor honderd dollar met een plaatselijke hotelier dat hij een duel kon winnen van elke lokale vuurwapenheld. Hij verloor dankzij een vuurwapenheldin, jong en nauwelijks anderhalve meter groot: Annie Oakley.

Butler nam zijn verlies, maar huwde de vrouw. Mogelijk uit liefde, maar als variétéartiest zag hij ook de potentie van Oakley. Samen vormden ze een duo en traden ze op in het reizende Sell Brothers Circus.

Hun echte roem kwam nadat William Cody hen inhuurde. Die had mede dankzij zijn door een professioneel schrijver flink aangedikte verhalen naam gemaakt als bizonjager. Nadat hij had meegespeeld in een toneelstuk over zichzelf, besloot Cody het grootser aan te pakken en begon met gebruikmaking van zijn bijnaam Buffalo Bill’s Wild West Show, een reizend spektakel met veel paarden, bizons, indianen en scherpschutters.

Achteruit schieten met hulp van een spiegel

Oakley verbaasde het publiek met haar kunnen: ze was trefzeker vanuit normale posities maar evengoed op galopperend op een paard en achteruit schietend met hulp van een spiegel (op die manier wist ze met een geweer een fles te ontkurken).

Zowel volk als elite waren onder de indruk. Oakley schoot de askegel van een sigaar van de Duitse keizer Wilhelm II, toen die fungeerde als tijdelijk assistent. Ze toonde zich ongevoelig voor de avances van de prins van Wales, de later Britse koning Edward VI, en bekende meer onder de indruk te zijn van een publiek van 30.000 personen dan van een select gezelschap monarchen.

De film met Oakleys schietkunsten uit 1894 was een product van een studio van Thomas Edison. Die was bevriend met Buffalo Bill.

Oakley stond op de bres voor zelfstandigheid van vrouwen. Leren schieten hoorde daarbij. Ze doceerde graag. Het Amerikaanse leger zou in haar ogen baat hebben bij een onderdeel met vrouwelijke scherpschutters. Tegelijkertijd stond Oakley ambivalent tegenover algemeen kiesrecht. Ze bleef tot op late leeftijd trefzeker. Pas vlak voor haar dood in 1926 begon de schietvaardigheid van de ster van weleer af te nemen.

Postuum, in 1935, kwam een eerste speelfilm over Oakleys leven in de bioscopen. Ze diende daarna nog als inspiratie voor Irving Berlins musical ‘Annie get your gun’ (in 1950 ook verfilmd). Die productie leverde twee evergreens op: ‘Anything you can do (I can do better)’ en ‘There’s no business like show business’.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril. Eerdere afleveringen van de rubriek Déjà Vu leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden