Taal Peter-Arno Coppen

Valt president Trump iets te prijzen (taalkundig)?

Een lezer wijst mij op een zin waar Rob van Wijk een bijdrage in Trouw mee begint: “Het valt president Trump te prijzen dat hij niet van oorlog houdt.” Kan dit wel, zo vraagt hij zich af, en hoe moet je het zinsdeel ‘president Trump’ dan ontleden?

Ik moet bekennen dat ik de tweede vraag interessanter vind dan de eerste. Zelfs als de zin niet zou kunnen, dan kun je nog wel iets over de ontleding zeggen.

De constructie komt ook voor met voorzetsels: behalve ‘Het valt hem te prijzen’, vind je ‘Het valt in hem te prijzen’ en ‘Het valt aan hem te prijzen’. De betekenis van ‘hem’ zou je dan taalkundig kunnen omschrijven als een soort ‘belanghebbend persoon’: het is degene aan wie de lof toebedeeld wordt. Het lijkt in deze zin dus op een meewerkend voorwerp.

Bijzin als onderwerp

Toch kun je daarover twisten. Want wat is de functie van de bijzin ‘dat hij niet van oorlog houdt’? Als je die vervangt door ‘zijn vredelievendheid’, dan wordt het ‘Zijn vredelievendheid valt hem te prijzen’. De bijzin is dus het onderwerp, en ‘het’ is voorlopig onderwerp.

Nu wordt de structuur duidelijker. Het betreft een soort lijdende vorm van ‘iemand voor iets prijzen’. Het hulpwerkwoord ‘vallen’ maakt van het voorwerp ‘voor iets’ het onderwerp, en van het lijdend voorwerp ‘iemand’ een meewerkend voorwerp. Dat is anders dan bij ‘Iets valt hem te verwijten’ waarbij ‘iets’ het oorspronkelijke lijdend voorwerp is en ‘hem’ al meewerkend voorwerp was.

Kan dat dan zomaar? Het kan in elk geval niet bij ‘Iets valt hem te bedanken’, maar wel bij ‘Iets valt hem te vergeven’, waar het ook gaat om ‘iemand voor iets vergeven’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden