Taal Ton den Boon

Tractor of trekker? De (taal)kloof tussen stad en platteland in een notedop

De media hadden het afgelopen dagen vaak over boeren die ‘met hun tractors’ of ‘in hun tractoren’ naar Den Haag waren getogen. Boeren zelf noemen die voertuigen meestal trekkers. Ze rijden bovendien vaak niet ‘in’, maar ‘op hun trekker’. Ziedaar de (taal)kloof tussen stad en platteland in een notedop. Stedelingen zien de tractor als een vervoermiddel (waar je ‘in’ zit), maar plattelanders associëren de trekker nog altijd met het aloude (trek- of werk)paard.

Tractor maakte rond 1910 zijn entree in onze taal. In het Engels, waaruit dit woord afkomstig is, is tractor in de algemene betekenis ‘iets wat trekt’ al sinds het eind van de 18de eeuw in gebruik. Het woord gaat via via terug op het Latijnse werkwoord trahere (trekken).

In de vroegste Nederlandse vindplaats in de historische krantendatabase Delpher verwijst tractor nog niet naar een landbouwvoertuig, maar naar een ‘sleepinrichting’ in de haven ‘die het paard moet vervangen’. Een paar jaar later krijgt tractor in onze taal zijn agrarische betekenis. Al snel wordt tractor op het platteland vervangen door ‘trekker op wielen’ of kortweg ‘trekker’. Het trekken (van karren en landbouwmachines) is nu eenmaal wat tractors doen. ‘Aanbevolen woorden in de land- en tuinbouwtechniek’ (1959) geeft ‘trekker’ zelfs de voorkeur boven ‘tractor’, maar alleen boeren en buitenlui volgen dit advies nog.

Gisteren ging de taalrubriek over een Friese boer die ‘des kegels’ was vanwege de ‘Haagse regels’. Diverse lezers mailden dat ‘des kegels’ in dit geval waarschijnlijk een toespeling was op het Friese woord kûgels (heel kwaad). Waarvan akte.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden