1945: Leden van het Vrijwillig Vrouwen Hulpkorps exerceren in Engeland, in 1945.
 Beeld NIMH
1945: Leden van het Vrijwillig Vrouwen Hulpkorps exerceren in Engeland, in 1945.Beeld NIMH

Déjà vuKrijgsmacht

Seksisme in de krijgsmacht gaat ver terug. Na de oorlog stonden meisjes in het leger te boek als ‘makkelijk’

Zedenverwildering was vlak na de Bevrijding een van de grootste zorgen van de confessionele partijen in de Tweede Kamer. Een erfenis van de Tweede Wereldoorlog, de bij de landmacht en de marine geïntroduceerde vrouwenonderdelen, hoorde daar in hun ogen bij.

Vervang deze dames door mannelijke dienstplichtigen, adviseerde het behoudende Tweede-Kamerlid jonkheer Gustave Ruijs de Beerenbrouck van de rooms-katholieke KVP tijdens een debat eind 1946. De jonge vrouwen konden dan terug naar de huishouding. Voor het leger vormden ze toch voornamelijk maar een kostenpost. Het Vrijwillig Vrouwen Hulpkorps (VVK) en de Marine Vrouwenafdeling (Marva) konden ook Anton Roosjen, Tweede-Kamerlid van de antirevolutionaire ARP, niet bekoren, “hoe bekoorlijk de samenstellende deelen ook zijn”.

De opmars van vrouwen binnen het leger ging ondanks dit soort weerstand door, maar ruim 75 jaar na dit debat heerst op de Koninklijke Militaire Academie (KMA) in Breda nog altijd een bijna onuitroeibare machocultuur. Dit blijkt uit een deze week naar buiten gekomen, met een negen beloonde scriptie van vierdejaarsstudent Irina Tziamali.

Ondersteunende rol

In 1941 liet het Nederlandse ministerie van Oorlog in Londen voor het eerst haar gedachten gaan over de inzet van vrouwen in wat nog over was van de Nederlandse krijgswacht. De Britten, verwoed vechtend tegen de Duitsers, deden dat immers ook. Daar vochten de vrouwen niet aan het front, maar in een meer ondersteunende rol. Voor het oorlogskabinet van Nederland, waar de vrouw nog een heel traditionele rol had, was het op dat moment een al te revolutionair idee.

Op 20 december 1943 werd echter alsnog het VVK opgericht. Mevrouw C.E. Smit-Dyserinck was vier maanden later de eerste die officieel in dienst trad. Ze werd later ook de commandante van het korps. De vrouwen droegen in eerste instantie de blauwe uniformen van het Britse Rode Kruis. Later werd dat –een stuk martialer ogend– kaki.

Voedselvoorziening

Op 14 november 1944 kwamen de eerste VVK’ers vanuit Groot-Brittannië aan op het Europese vasteland. Dat was in het Belgische Oostende. Vandaaruit vertrokken ze richting het bevrijde Zuiden van Nederland waar ze onder meer bijdroegen aan de voedselvoorziening en de bestrijding van besmettelijke ziektes. Van inzet aan het front zou nooit sprake zijn.

Kort daarvoor, op 31 oktober 1944, had de marine haar eigen onderdeel voor vrijwilligsters opgericht, de Marva. Van inzet tijdens de Bevrijding zou het daar niet meer komen.

Tegenstand tegen het VVK en Marva kwam ook van de verenigde vrouwenorganisaties. Zij vonden vrouwen in de krijgsmacht niet wenselijk en passend bij hun aard.

Vragen om problemen

Het verzet tegen vrouwen in uniform beperkte zich daar en elders overigens niet tot principiële bezwaren. De leden van het VVK en de Marva werden ook onderwerp van spot. Bovendien kregen ze geregeld het verwijt ‘makkelijk’ (seksueel losbandig) te zijn. Vertegenwoordigers van beide seksen zo dicht op elkaar was in elk geval vragen om problemen.

Niet alle confessionelen verzetten zich overigens even fel tegen vrouwen in de krijgsmacht. Onderzeebootcommandant Piet de Jong, tussen 1967 en 1971 namens de KVP premier van Nederland, ontmoette kort na de oorlog in een marine-kantine Anna Bartels, officier bij de Marva. Ze trouwden in de zomer van 1947.

Wanden vol blote mannen

Op de KMA kwamen in de naoorlogse jaren vrouwelijke studenten. Maar het seksisme bleef hardnekkig. Mannelijke studenten vonden het bijvoorbeeld grappig om academie-genoten van de andere sekse uit te nodigen voor een kop koffie op hun kamer en ze dan uit te laten kijken op een muur vol blote pin-ups. Leanne van der Hoek, later de eerste vrouwelijke generaal in het eerste Nederlandse leger, gaf ze zo’n vijftig jaar geleden een koekje van eigen deeg. Ook haar kamer werden de jongeheren getrakteerd op wanden vol posters met blote mannen.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden