Rechts: Grunberg op pad in New York.

Tv-columnMaaike Bos

Schrijven is niet tv maken, blijkt bij Arnon Grunberg

Hoge verwachtingen zijn niet handig. In het weekend van de Gouden Kalveren, waaraan ‘Op1’ warm aandacht besteedde; in het weekend ook waarin de film ‘Instinct’ van de bekroonde Halina Reijn door mijn hoofd bleef spoken, had ik uitgekeken naar Arnon Grunberg.

Op zaterdag en zondag speelt nu zijn tiendelige serie ‘Europeaan in New York’ (VPRO). Het deuntje van Stings ‘Englishman in New York’ (1987) galmde al door m’n hoofd. ‘I’m an alien, I’m a legal alien, I’m an Englishman in New York.’

Zoals Sting in de clip met vervreemding en liefde door die Amerikaanse wereldstad liep, zag ik Arnon Grunberg ook al lopen. In 1995 ging hij op zijn 24ste voor de liefde naar New York. Nu wil hij er nooit meer weg en vraagt het Amerikaanse staatsburgerschap aan. Is dit het juiste moment, vraagt hij zich af. “Wat betekent het Amerikaan te worden in tijden van Trump? Moet je in een beloofd land gaan wonen, of moet het land de verwachting blijven die aan de horizon schemert?”

Beeld Maaike Bos

Het decor van de menselijke begeerte

Door de aankondigingen leek dit ‘de nieuwe grote serie over hedendaags Amerika’ te worden, uitgerekend in verkiezingstijd, in het bizarre weekend dat Trump corona bleek te hebben. Ik wilde Amerika door de ogen van deze schrijver graag leren kennen. Van de man met poëtische bespiegelingen als: “Ik ben mijn leven lang gefascineerd geweest door de horeca. Voor mij is ‘het restaurant’ het decor van de menselijke begeerte”, verwacht je overpeinzingen én beelden die iets onthullen wat wij hier niet in het nieuws zien. Grunberg op reportage, op plekken waar hij eet, boodschappen doet, naar mensen kijkt, Grunberg in interactie met gewone Amerikanen op straat – naast de gebruikelijke afgesproken interviews. 

Het bleef zaterdag in een raar kort kwartiertje bij slowmotionbeelden en een abstract gesprek. Natuurlijk moet ik pas na aflevering twee of drie echt oordelen, maar ik weet wel: aflevering één leed aan onderdruk.

Hij neemt je niet mee naar concrete situaties die voor zich spreken (zie het beroemde adagium ‘show, don’t tell’), maar praat met de Italiaanse Paula Toppani van het restaurant Tanti Baci waar hij als twintiger in de bediening werkte. Een gesprek met een oudere, wat gedesillusioneerde vrouw. Voelt zij zich nog thuis in New York? “Ik zou hier nu niet meer heen gaan”, zei ze. Amerika is niet meer het land van de vrijheid. Dat dacht ik al. Waar dat ’m concreet in zat, bleef onbeantwoord.

Beeld Maaike Bos

Weemoedig kijken naar het Vrijheidsbeeld

Ze citeerde een mooie uitspraak over hoe je voelt wat thuis is: niet het land waar je geboren bent, maar het land waar je wilt sterven – en dat was niet hier. Samen keken ze op de ferry weemoedig naar het Vrijheidsbeeld.

Beeld Maaike Bos

En dat was het zo’n beetje.

Grunberg heeft in deze serie zijn eigen stijl, met videobrieven over onderwerpen als religie, emigratie, etniciteit, gezondheidszorg, het leger en het diepe geloof in de Amerikaanse uitzonderingspositie. De vraag is alleen of het inspreken van bespiegelende voice-overs en een abstract gesprek een boeiende documentaireserie oplevert. Ze roepen vragen op over situaties die je dan met eigen ogen wilt zien. Tóón dan hoe het leven veranderd is, tóón waarom de vrijheid nu minder voelbaar is en waarom je twijfelt aan de toekomst. Een groot schrijver verdient een grote kans, dus ik hoop in de volgende afleveringen wél dichterbij te komen.

Vijf keer per week schrijven Renate van der Bas en Maaike Bos columns over televisie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden