Na een toespraak van toenmalig FNV-voorzitter Wim Kok in 1982 tegen de regeringsplannen om uitkeringen bij ziekte te verlagen werd hij door werknemers van de werf Wilton-Feijenoord op de schouders door Schiedam gedragen.  Beeld ANP
Na een toespraak van toenmalig FNV-voorzitter Wim Kok in 1982 tegen de regeringsplannen om uitkeringen bij ziekte te verlagen werd hij door werknemers van de werf Wilton-Feijenoord op de schouders door Schiedam gedragen.Beeld ANP

Déjà vuPaul van der Steen

Over de recordinflatie van 1982 hing een grauwsluier van economische crisis

Paul van der Steen

De crisis bleek diep en Nederland voelde het. Het was niet voor niets in deze tijd dat Van Kooten en De Bie de term ‘doemdenken’ aan de Nederlandse taal toevoegden. Een opkomende Britse band was genoemd naar het nummer van het formulier voor het aanvragen van een werkeloosheidsuitkering: UB40. De Janse Bagge Bend, een Limburgse dialectformatie nam in 1982 op de klanken van Gimme Some Lovin’ van The Spencer Davis Group hun grootste hit Sollicitere op. De eerste regel: “De perspektieve veur de toekoms die zeen nul komma nul”.

De inflatie bereikt vandaag de dag grote hoogten. Het Centraal Bureau voor de Statistiek maakte deze week bekend dat consumentengoederen en -diensten sinds november van het vorig jaar 5,2 procent duurder zijn geworden. Een peil dat al bijna veertig jaar niet meer is bereikt, werd erbij gezegd.

Toen, in 1982, was de inflatie echter nog hoger: 6 procent. En de economie groeide in tegenstelling tot nu niet als kool. Die zat in een diep, diep dal. Koningin Beatrix had het in de Troonrede van dat jaar over “algemene malaise” en “een zieke economie”.

In 1982 was de rente juist erg hoog

Ook destijds waren de hoge energieprijzen deels oorzaak van de inflatie, maar de rente was in tegenstelling tot nu juist erg hoog. Steeds meer landen beschermden zich met protectionistische maatregelen tegen concurrentie van buitenlandse producten. En ook binnenlands probeerde beleid markttendensen om te buigen. Kenners en internationale economische organisaties waarschuwden voor toestanden als tijdens de Grote Depressie van de jaren dertig. Ze hielden zelfs een omslag van inflatie naar deflatie (volledige ineenstorting van prijzen) voor mogelijk.

In september 1982, met de inflatie op zijn hoogst, ging Nederland naar de stembus. Tweeënhalve maand later legde een nieuw kabinet met CDA’ers en VVD’ers zijn regeringsverklaring af. Het was de voor de hand liggende samenwerking. Na een kortstondig vechtkabinet met premier Dries van Agt en superminister Joop den Uyl was een coalitie van christendemocraten en sociaaldemocraten zo goed als onmogelijk.

Niet dat CDA en VVD het altijd eens waren. In de aanloop naar het nieuwe kabinet botsten ze flink over de noodzaak van inflatiecorrectie. Het CDA vond dat die er niet moest komen: de correctie kwam vooral ten goede aan de hoogste inkomens en het was onnodig, omdat per 1 januari de lonen en prijzen zouden worden bevroren. De VVD onderstreepte dat de overheid zich zonder inflatiecorrectie een groter deel van het nationaal inkomen toe-eigende. Ze kwamen er samen alsnog uit.

Koningin Beatrix poseert in 1982 op de trappen van Huis ten Bosch met het kabinet Lubbers (l). VVD'er van Aardenne is vice-premier (r). Beeld
Koningin Beatrix poseert in 1982 op de trappen van Huis ten Bosch met het kabinet Lubbers (l). VVD'er van Aardenne is vice-premier (r).

Lubbers en Ruding profileerden zich met een nieuwe zakelijkheid

Na het aantreden van het nieuwe kabinet profileerden de kersverse minister-president Ruud Lubbers en zijn minister van Financiën en partijgenoot Onno Ruding zich met een nieuwe zakelijkheid, voor een no-nonsense-aanpak. De overheid stootte sommige taken af en bezuinigde op andere.

Nederland steigerde. Stakingen en demonstraties moesten het kabinet op andere gedachten brengen. Hugo Brandt Corstius schreef als Piet Grijs, een van zijn pseudoniemen, een column in de Volkskrant waarin hij Ruding “de Eichmann van onze tijd” noemde.

De minister van Financiën en zijn collega’s gingen onverstoorbaar verder met hun voorgenomen sobere lijn. Die kreeg inmiddels steeds ook waardering. Bij de verkiezingen van 1986 speelde het CDA daar succesvol op in met de slogan “Laat Lubbers zijn karwei afmaken”.

Het inflatiemonster was nog tijdens de regeerperiode van het eerste kabinet-Lubbers getemd. Nederland klonk de koers van haar gulden strakker vast aan die van de Duitse mark. De Bundesbank voerde een beleid zonder fratsen. Loonmatiging hielp ook om de inflatie te beteugelen. Werkenden en bonden verteerden die bevriezing beter, omdat de prijzen niet meer zo hard stegen. Bij een sterk aantrekkende economie bedroeg de inflatie in 1986 nog maar 0,2 procent.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril. Eerdere afleveringen van de rubriek Déjà Vu leest u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden