Taal Ton den Boon

Nitrogenium verstikt elk leven en daarom heet het stikstof

Een paar maanden geleden sprak de Raad van State zich uit over de maatregelen, waarmee het kabinet de stikstofuitstoot wil terugdringen en sindsdien gaat het land gebukt onder een stikstofcrisis.

Weliswaar zijn stikstofverbindingen als ammoniak en salpeterzuur al sinds de Oudheid bekend, maar pas in de achttiende eeuw werd het element stikstof ontdekt. Meestal wordt de Schotse chemicus Daniel Rutherford genoemd als de ontdekker van wat hij rond 1772 noxious air (schadelijke lucht) noemde. De Franse natuurwetenschapper (en vader van de moderne scheikunde) Antoine Lavoisier identificeerde dit gas vervolgens als een scheikundig element. Hij noemde dit rijkelijk aanwezige bestanddeel van de lucht die de aarde omgeeft azote, naar het Griekse woord azotikos (zonder leven), een samenstelling van a- (niet) en zōḗ (leven). Met die naam maakte hij duidelijk dat in pure stikstof elk leven onmogelijk is. Zijn landgenoot Jean-Antoine Chaptal, eveneens natuurwetenschapper, legde rond 1790 de basis voor de wetenschappelijke naam van dit element (nitrogenium) toen hij het Franse woord nitrogène samenstelde van nitre (salpeter) en het achtervoegsel -gène (voortbrengend).

Aangenomen wordt dat de Nederlandse chemicus Martinus van Marum (1750-1839) verantwoordelijk is voor de naam stikstof. Hij introduceerde de uitgangspunten van Lavoisier in de Nederlandse scheikunde en vernederlandste diens term azote tot stikstof, waarschijnlijk onder invloed van het iets oudere Duitse woord Stickstoff. Het woord stikstof is dus gevormd met het werkwoord stikken, omdat het element het leven verstikt en zelfs vlammen dooft.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden