Theologisch Elftal Drugsgebruik

Moeten we snuifschaamte hebben omdat coke illegaal is verkregen?

Het debat over drugs en de daarbij horende criminaliteit is losgebarsten. Daarbij wordt vaker dan voorheen beschuldigend gewezen naar recreatieve drugsgebruikers, die met hun gesnuif bijdragen aan criminaliteit. Moeten we snuifschaamte hebben omdat coke illegaal is verkregen? 

Zeker na de moord op advocaat Derk Wiersum kunnen we er niet meer om heen: het Nederlandse recreatieve drugsgebruik is zo onschuldig niet. Partijen die traditiegetrouw al een afkeer hadden van deze genotsmiddelen, vinden plotseling meer libertijnse partijen aan hun zijde. Wat hen verbindt is de erkenning dat de drugshandel uiteindelijk maatschappelijke ondermijning in de hand werkt. Je dénkt dat je een pilletje neemt voor een weekendje plezier, maar eigenlijk draag je bij aan zware criminaliteit.

Toch lijkt hiermee het ethische debat te versmallen. Moeten we snuifschaamte hebben omdat de coke illegaal is verkregen? Waar komt die hele normalisering van drugsgebruik eigenlijk vandaan? Waarom willen we graag bedwelmd worden, en valt daar theologisch nog iets over te zeggen?

Grote druk om te presteren

Volgens Alain Verheij, schrijver en blogger, is de prestatiedruk in onze maatschappij een aanjager van drugsgebruik: “De maatschappij eist meer van ons dan we kunnen waarmaken. Mensen als zakenlui en mediamakers staan onder grote druk om te presteren, ze hebben geen offdays en ze mogen niet even afhaken. Cocaïne is voor hen een antwoord daarop. Het maakt even energieker. Alcohol doet weer iets anders: het helpt je even om te vergeten dat het leven soms tegenzit. In die zin heeft iedere maatschappij en cultuur behoefte aan zijn eigen voorkeurdrugs.

Toch is drugs altijd een vorm van slavernij. Drugs hebben een valse belofte in zich: ze beloven kortstondig geluk, een ontsnapping, energie. In die zin zijn ze net als de afgodsbeelden uit het Oude Testament. Die beloofden ook van alles: ‘Zwicht voor mij, dan krijg je de controle terug’. Maar zodra je door je knieën ging, kwam je niet meer overeind. Niet voor niets gingen de profeten zo tekeer tegen afgoden die voorspoed beloven. Ze bleven erop hameren dat de mens geen slaaf moet worden. Niet van afgoden, niet van vreemde volkeren, en dus ook niet van middelen.”

Beter slapen, minder stress

Matthias Smalbrugge, hoogleraar Europese cultuur en christendom aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, vindt dat te zwart-wit gesteld: “Er zijn tegenwoordig zoveel drugs, en je kunt het niet zomaar allemaal afschrijven. Iemand zit op een intercontinentale vlucht en gebruikt een slaapmiddel om goed door te slapen, want na die vlucht moet hij een praatje houden op een congres. En als hij zijn verhaal heeft gehouden, wil hij een borrel. Daar is toch niets op tegen?

En een ander voorbeeld: als je, om maar iets te noemen, begint in de ratrace van een advocatenkantoor, en je moet keihard werken en je omgeving is heel perfectionistisch, dan moet je daar misschien gewoon wel iets bij innemen. Om beter te slapen, voor minder stress, voor even een vlucht uit de werkelijkheid. Is dat slecht? Volgens mij helpt die vraag niet. Je komt niets verder door te zeggen: je mag geen pilletje en als je het toch doet, faal je. Met zo’n uitspraak ben je dan immers precies zo perfectionistisch bezig.

Een incidentele partypil

Die drugs zijn maar een schakel in een veel grotere ketting van dingen die we misschien anders zouden moeten doen. En om te beginnen zouden we op zoek moeten gaan naar een ander mensbeeld.”

Verheij: “Ik vind het als theoloog niet zo interessant om een incidentele partypil aan de kaak te stellen. Ik maak me meer zorgen over alcohol. Dat is een harddrug, maar wel één die in onze maatschappij volledig geaccepteerd is geraakt. Maar niet voor niets wijzen veel religies middelen af die voor een roes zorgen. Het geeft een tijdelijke verdoving, en het biedt dan een kortstondige manier om met pijn om te gaan. Juist die kick of roes zorgt ervoor dat je een mogelijk leermoment van karaktervorming mist. Ook een psycholoog zou dat wellicht zeggen: je moet door wat moeilijk is heen bijten, en er niet voor weglopen.

Een ballonnetje lachgas

Cultuurbeschouwend is het dus veelzeggend dat alcohol in onze samenleving zo’n centrale plaats inneemt. We hebben nota bene hele stadscentra opgebouwd rondom alcohol-gelegenheden. Daar zit wat mij betreft iets om over na te denken. Maar we moeten niet geschokt zijn als jongeren een keer naar een ballonnetje lachgas grijpen, terwijl hun ouders wekelijks een voorraad wijn zitten weg te tikken. Een gesprek of debat over incidentele drugs raakt dan echt niet de kern van het probleem.”

Smalbrugge: “Volgens mij is de kern van het probleem vooral: we moeten leren inzien dat wij geen machines zijn die we zomaar op vol vermogen kunnen zetten. Wij hebben kwetsbaarheden, we kunnen deze werkelijkheid niet altijd aan, en ja, daarom hebben we soms ook even een roes nodig. Ik wil daar niet negatief over oordelen, die oude morele stoel bevalt me niet.

En ja, het christendom keert zich tegen alles wat de baas over je is en wat jou je vrije wil afneemt. Maar niet tegen de roes. Jezus dronk wijn, al namen mensen hem dat kwalijk. Juist als religie zulke morele oordelen gaat vellen – dit mag wel, dat mag niet – dan fungeert religie zelf als een harddrug. Dan probeert het een valse bescherming te bieden, zonder onze kwetsbaarheden werkelijk onder ogen te komen. Als we alleen met een perfectionistische blik blijven kijken naar mensen, en niet in staat zijn om met compassie te kijken, vinden we nooit dat nieuwe mensbeeld dat ons leert om beter om te gaan met onze zwakke kanten.”

Lees ook:

Van snuifschaamte is in deze Amsterdamse club geen sprake

In Amsterdamse clubs wordt gedronken, gesnoven en geslikt. Zijn clubgangers zich bewust van alle criminaliteit die met de verdovende middelen in de samenleving terecht komt? ‘De drugswereld is crimineel, maar dat weerhoudt me niet soms een pilletje te nemen.’

Lees ook:

‘Nederland is een walhalla voor drugscriminelen’

Een rapport over drugscriminaliteit is vernietigend over de aanpak door de overheid. Het grote drugsgeld en zijn bazen zijn sterk genesteld in de hoofdstad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden