TaalrubriekZodra

Lees dit zo dra u kunt

Vandaag hoorde ik weer eens het liedje ‘Doe het’ van Bram Vermeulen, dat begint met de regel ‘Doe het zo zacht je kan’. Mooi liedje, daar niet van, en eigenlijk mis ik dat ‘als’ helemaal niet tussen ‘zacht’ en ‘je’, maar ik kan toch niet helemaal verklaren waarom het daar kan wegblijven.

Ik weet ook wel dat de tekstschrijver omwille van het metrum helemaal niet kón schrijven ‘Doe het zo zacht als je kan’, want dat zou het hele liedje verpesten. Maar het punt is dat het voor mijn taalgevoel ook in de gewone dagelijkse taal niet zo slecht klinkt. ‘Ik kom zo snel ik kan’, bijvoorbeeld, dat kan toch best? En Bram Vermeulen geeft in het liedje nog meer mogelijkheden: ‘zo teer je kan’, ‘zo lief je kan’, ‘zo stil je kan’, ‘zo mooi je kan’. Maar terwijl ik die hele reeks opschrijf beginnen ze alweer slechter te klinken. Wat is hier aan de hand?

Eigenlijk kun je ‘als’ niet weglaten in die constructie. Het kan al helemaal niet als het achter het werkwoord staat (‘Ik heb het zo stil gedaan ik kon’). Maar ook bij langere bijvoeglijke naamwoorden wordt het gekker. ‘Doe het zo aardig je kan’, dat klinkt niet, of ‘Schrijf zo foutloos je kunt’, bijvoorbeeld. Allemaal stroef, en waarschijnlijk ongrammaticaal.

Breder toepasbaar

Er bestaat voor zover ik weet geen officiële regel voor, maar het taalgevoel verzet zich tegen de meeste gevallen. Alleen bij korte bijvoeglijke naamwoorden lijkt het marginaal mogelijk om ‘als’ weg te laten.

De constructie lijkt wel een beetje op ‘zo zacht mogelijk’, maar die is veel breder toepasbaar. Er is niets mis met ‘zo spoedig mogelijk’, maar ‘zo spoedig je kan’ is gek.

Het is eerder iets ouds dan iets nieuws. Het woord ‘zodra’ moet ontstaan zijn uit zo’n constructie waarbij ‘als’ is weggelaten. ‘Dra’ is een oud woord voor ‘spoedig’, dus ‘zodra ik kan’ was vroeger geheel congruent met ‘zo spoedig ik kan’.

 In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden