Déjà vuDuitse verkiezingen

Konrad Adenauer waarschuwt Duitsers voor ‘het rode gevaar’. Die retoriek hebben we eerder gehoord

Armin Laschet  is kanselierskandidaat van de christendemocratische CDU. De Duitsers gaan op 26 september naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen. Beeld Getty Images
Armin Laschet is kanselierskandidaat van de christendemocratische CDU. De Duitsers gaan op 26 september naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen.Beeld Getty Images

De CDU/CSU speelde troefkaart Konrad Adenauer bij de West-Duitse parlementsverkiezingen van 1953. ‘Hij knoopte de draden vast aan de vrije wereld’, luidde een van de slogans. Met die ‘hij’ kon maar één man worden bedoeld: bondskanselier Adenauer.

Een andere leuze dat jaar duwde de belangrijkste concurrent, de SPD, in de verdachte hoek. ‘Alle wegen van het marxisme leiden naar Moskou! Daarom CDU’ was een slim staaltje Koude-Oorlogsretoriek. De sociaaldemocraten werden neergezet als wolven in schaapskleren.

Het is de tactiek die Armin Laschet nog maar eens beproeft, nu de CDU vlak voor de Bondsdagverkiezingen slecht scoort in de peilingen en rivaal Olaf Scholz (SPD) er juist goed voor staat. De christendemocraten waarschuwen dat met een keuze voor de sociaaldemocraten een coalitie van SPD, de Groenen en Die Linke mogelijk wordt. Zo’n samenwerking wordt voorgesteld als een spookbeeld. Het rode gevaar loert op zijn kans.

Adenauer had succes met deze methode in 1953. De destijds al 77-jarige politicus, die net zijn eerste periode als bondskanselier achter de rug had, schoor de SPD graag over één kam met de communistische KPD. Als je het vaak genoeg zei, ging zo’n beeld vanzelf in het hoofd van de kiezer zitten. Trouwens, waren die twee partijen in Oost-Duitsland – zij het dan onder dwang van de Sovjetbezettingsmacht – al niet in 1946 samengegaan?

‘Waar Ollenhauer ploegt, zaait Moskou’

De SPD bracht Erich Ollenhauer in het strijdperk als kanselierskandidaat. In de nazitijd was hem het staatsburgerschap ontnomen en had hij als balling onder meer in Praag, Parijs, Lissabon en Londen verbleven. Met zijn 61 jaar was hij zo’n twintig jaar jonger dan tegenstrever Adenauer.

Ollenhauer moest niet alleen strijden tegen de beelden die werden opgeroepen door CDU/CSU. Op de affiche van de liberale FDP was een karikatuur van de SPD-leider te zien. Hij werkte op het land, terwijl achter hem een reusachtige Russische militair met doodshoofd liep, die rode sterren over hem strooide. De tekst erboven: ‘Waar Ollenhauer ploegt, zaait Moskou’.

De CDU/CSU behaalde in 1953 een zege waar Laschet in 2021 slechts van dromen kan: de christendemocraten kregen 45 procent van de stemmen (vier jaar eerder was dat 31 procent). De SPD had met 28 procent het nakijken.

Bij de verkiezingen van 1957 hield de CDU vast aan de vier jaar eerder ingezette en toen succesvolle lijn met leuzen als ‘Geen experimenten!’ en ‘Denk aan Hongarije: wees waakzaam!’. Een opstand in dat land was in 1956 gewelddadig onderdrukt door de SovjetUnie.

Een absolute meerderheid

Adenauer kon leunen op de inmiddels opgebouwde statuur als staatsman en op het Wirtschaftswunder. De economie van West-Duitsland deed het boven verwachting goed. Op verkiezingsaffiches oogde een gebruinde bondskanselier kerngezond. Bovenop de slogans die twijfel moesten zaaien over de SPD kwamen de redes van Adenauer waarin hij steeds opnieuw duidelijk maakte dat het deze stembusgang draaide om de vraag of West-Duitsland christelijk zou blijven of communistisch zou worden.

De SPD ging van 28 naar 31,8 procent van de stemmen. Maar de CDU/CSU steeg naar 50,2 procent en had daarmee een absolute meerderheid behaald.

In 1961 kreeg Adenauer, inmiddels 85, de Duitse Kennedy, de relatief jonge, telegenieke Willy Brandt namens de SPD tegenover zich. Vlak voor de verkiezingen werd de Berlijnse Muur gebouwd. Door Moskou neergezet om Brandt aan een overwinning te helpen, zei Adenauer. Op affiches van de CDU/CSU stond dat zijn val Chroesjstjovs grote doel was.

Brandt, tevens burgemeester van Berlijn, scoorde wel punten na de bouw van de Muur. Adenauer liet zich pas na anderhalve week zien. Bij de verkiezingen viel de CDU/CSU terug naar 43,5 procent.

Van een bondskanselierschap van Brandt kwam het pas in 1961. Adenauer was toen al tweeënhalf jaar dood.

Déjà vu

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril. Lees hier zijn andere stukken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden