null

Taal

Is het paardje nog niet uitgehuppeld?

Peter-Arno Coppen

In de afgelopen vier jaar, sinds 2016, heb ik in deze rubriek rond deze tijd altijd aandacht besteed aan het zinnetje ‘Hoe huppelt het paardje het dek op en neer’. In maar liefst zes afleveringen ben ik, met hulp van de vele lezersreacties, telkens een stapje verder gekomen naar een juister begrip van deze taalvorm. Maar we zijn er nog niet.

Wat we inmiddels weten is het volgende: ‘het dek’ is zeker geen lijdend voorwerp bij een soort complex werkwoord ‘op-en-neer-huppelen’. Ook is het onwaarschijnlijk dat de zin iets zegt over de beweging van het dek, die veroorzaakt zou worden door het huppelen. De beste analyse tot nu toe is dat ‘het dek op en neer’ een soort richtingsbepaling is, die een herhaalde heen-en-weerbeweging tussen twee grenzen aangeeft.

Op de website van de taaladviesdienst van Onze Taal wordt opgemerkt dat je ook ‘over’ kunt toevoegen: ‘Hoe huppelt het paardje over het dek op en neer’. Dat hadden we in deze rubriek ook al ontdekt, maar dan wordt het wel een heel andere constructie.

‘Heeft’ of ‘is’ het paardje op en neer gehuppeld?

Wat we in die vier jaar nog niet gesignaleerd hebben is het hulpwerkwoord in de voltooide tijd. Met ‘over’ erbij wordt dat ‘Het paardje heeft over het dek op en neer gehuppeld’. Het werkwoord ‘hebben’ is de normale keuze voor een voltooide tijd. Maar wat krijg je zonder ‘over’? Dan lijkt het beter om ‘zijn’ te kiezen: ‘Het paardje is het dek op en neer gehuppeld’.

Het verschil in die hulpwerkwoordkeuze onderstreept de betekenis die wij al gesignaleerd hadden. Richtingsbepalingen kiezen ook vaker ‘zijn’. Het is ‘Ik heb door het bos gelopen’, maar ‘Ik ben het bos door gelopen’.

Toch is het oordeel minder scherp bij dat huppelen dan bij dat lopen. Dat zou kunnen liggen aan het feit dat ‘op en neer huppelen’ iets van herhaling impliceert, waardoor het eigenlijk niet goed voltooid kan zijn. Zo huppelen ook wij weer verder.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden