null Beeld
Beeld

TaalTon den Boon

Inauguratie komt van ‘inaugurare’, wat zoiets betekent als ‘kijken hoe de vogels vliegen’

Joe Biden wordt vandaag ge­inaugureerd als president van de VS. Vandaar dat we het werkwoord inaugureren en het bijbehorende zelfstandig naamwoord inauguratie dezer dagen relatief vaak in de media aantreffen. Anders dan hun Engelstalige pendanten zijn de woorden in ons taalgebied slechts beperkt bruikbaar.

Inaugureren betekent iemand op ceremoniële wijze installeren in een ambt. In de media gaat het meestal om een presidentiële inauguratie: behalve de president van de VS wordt ook over de Franse president weleens gezegd en geschreven dat hij ‘geïnaugureerd’ wordt. Tevens is bij de installatie van de Duitse bondskanselier soms sprake van een ‘inauguratie’. In verband met Nederlandse regeringsleiders worden deze woorden woord echter haast nooit gebruikt.

Als Nederlander kun je vrijwel alleen maar geïnaugureerd worden bij een aanstelling als hoogleraar of wanneer je een vergelijkbare academisch functie gaat vervullen. Dat is al eeuwen het geval. Zo gaat de oudste vindplaats (uit 1689) van het woord inauguratie in de historische krantendatabank Delpher over “de Inauguratie van den nieuwen Rector Magnificus tot [d.w.z. te] Leyden”. Ook de rede bij de aanvaarding van het hoogleraarsambt wordt een inauguratie genoemd.

Plechtige inwijding

Ons werkwoord inaugureren dateert uit de zeventiende eeuw, maar inauguratie is al in de zestiende eeuw voor het eerst in het Nederlands aangetroffen. Het woord is een ontlening aan het Latijnse woord inaugurātiō (plechtige inwijding). Dat gaat via het werkwoord inaugurare terug op augur (vogelwichelaar, aangesteld om de regering te adviseren). Letterlijk betekent inaugurare dan ook zoiets als ‘kijken hoe de vogels vliegen’ en op basis daarvan bepalen of de voortekenen voor inwijding of installatie gunstig zijn. Daaruit ontwikkelde zich de betekenis iemand plechtig installeren in een ambt.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of  tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden