Taal Peter-Arno Coppen

Ik die morgen op vakantie... ga, of is het gaat?

Maandag schreef ik over mijn ontmoeting op het Onze Taalcongres met Ruud Hendrickx, taaladviseur van de VRT in België. Deze legde mij de volgende kwestie voor: Welke vorm van ‘gaan’ gebruik je in de constructie ‘Ik die morgen op vakantie...’ Is het ga of gaat? Daarover bleken wij hetzelfde taalgevoel te hebben. Wij vonden allebei ‘ga’ beter, maar er zijn mensen die ‘gaat’ prefereren.

Interessanter nog wordt het dat dit taalgevoel lijkt te veranderen als je ervan maakt: ‘Vraag dit niet aan mij die morgen op vakantie…’ Hier is ‘ga’ een slechte keuze, en klinkt ‘gaat’ beter. Maar ook met ‘gaat’ is dit een rare zin. Hoe komt dat?

Het lijkt ten eerste te liggen aan het feit dat sommige voornaamwoorden een zichtbare naamval hebben. ‘Iemand die morgen op vakantie gaat’ is even goed als ‘Vraag dit niet aan iemand die morgen op vakantie gaat’. Maar ‘Hij die morgen op vakantie gaat’ is beter dan ‘Vraag dit niet aan hem die morgen op vakantie gaat’.

Conflict

De ontleding levert hier wel een aanknopingspunt. Het onderwerp van de bijzin is ‘die’, en ‘die’ zit vast aan het ‘antecedent’, ‘iemand’ of ‘hij/hem’. Bij ‘hem’ ontstaat er een soort conflict tussen de zichtbare naamval van ‘hem’ en de onderwerpsfunctie van ‘die’. Bij ‘mij’ komt daar nog eens het conflict tussen eerste en derde persoon bij.

De enige uitweg lijkt om de bijzin als het ware los te koppelen van zijn antecedent. Iets als ‘ik (degene die morgen op vakantie gaat)’. Daarom kiest de taalgebruiker daar liever voor ‘gaat’. Dit is ook de verklaring dat sommige taalgebruikers ook kunnen zeggen ‘ik die morgen op vakantie gaat’.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden