Beeld trouw

Het Consult PFAS

Het chemische goedje PFAS zit ook in bakpapier, moeten we ons zorgen maken?

Eind september verscheen in Trouw het bericht dat een chemisch goedje bouwprojecten stillegt. Dat goedje heeft de afkorting PFAS en zit in de bodem, in het grondwater, jassen, tapijten en pannen. Een verontruste lezer merkt op dat PFAS ook in bakpapier zit. Kortom: PFAS is overal. Dat vraagt om meer uitleg. Kunnen we nog wel bakpapier gebruiken? Hoe gevaarlijk is PFAS? Een belletje met het RIVM biedt verheldering.

Het blijkt er maar net van af te hangen over welke PFAS het gaat, en in welke hoeveelheden. PFAS is een verzamelnaam voor chemische stoffen. PFOA en GenX zijn twee veelvoorkomende stoffen. Zij zijn water-, vuil- en vetafstotend en worden gebruikt in bijvoorbeeld teflon en coatings. Van PFOA is bekend dat de stof schadelijk is voor de gezondheid. Er zijn studies die de stof in verband brengen met prostaat-, lever- en teelbalkanker. Maar dat gebeurt alleen bij blootstelling aan hoge doses.

Teflonpannen

PFOA kwam vroeger, tot een jaar of zes geleden, veel voor in teflonpannen. Maar de regels zijn zodanig aangescherpt dat de stof minder wordt gebruikt. Het alternatief is GenX. Dat is geen onschuldig middel. Het Europees Agentschap voor Chemische Stoffen heeft een paar maanden geleden de stof gekwalificeerd als ‘zeer zorgwekkend’ omdat GenX dezelfde nadelige effecten kan hebben op de gezondheid als PFOA. Daarbij is de stof moeilijk te verwijderen als die eenmaal in het milieu terecht is gekomen.

Net als bij PFOA geldt dat gezondheidsrisico’s alleen optreden als de blootstelling aan de stoffen te hoog is. Dat is niet het geval als de lezer bakpapier scheurt of een eitje bakt in een koekepan met teflon. Was dat wel het geval geweest, dan hadden deze producten niet op de markt mogen verschijnen. Bij teflon geldt wel dat de pan niet te heet moet worden. Bij temperaturen boven 300 graden °C begint de teflonlaag los te laten. Hoe schadelijk dat is, daarover verschillen de meningen. Tegenstanders van teflon zeggen dat er stoffen vrijkomen die schade veroorzaken aan de gezondheid, maar wetenschappelijk bewijs daarvoor ontbreekt.

Water en grond

Het bericht waar de lezer op aansloeg, ging over PFAS in water en grond. Er zijn tegenwoordig allerlei restricties voor bouwbedrijven als zij aan de slag willen gaan op locaties waar de stoffen zijn aangetroffen. Dat is een voorzorgsmaatregel omdat er heel veel niet bekend is over de risico’s van de stoffen. Die risico’s betreffen niet zozeer de gezondheid van mensen, maar de gevolgen voor het milieu. Hoe verspreiden de stoffen zich door het grondwater, in welke mate nemen kleine en grote dieren in het water en onder de grond de stoffen op, komen ze via een keten terecht in het menselijk lichaam, en zo ja, hoe groot is de blootstelling? Om antwoord op dat soort vragen te krijgen, doet onder meer het RIVM onderzoek.

Er is een casus die enig inzicht geeft in de schadelijkheid van PFAS. Een paar jaar geleden was er in Dordrecht onrust over GenX en PFOA omdat de stoffen in het water, de bodem en de lucht terecht waren gekomen door uitstoot van de fabriek Chemours. Het RIVM ­adviseert om ‘moestuingewassen die binnen een straal van 1 kilometer van Chemours zijn geteeld met mate te consumeren (niet te vaak of te veel)’, staat op de website van het RIVM. ‘Daar zijn wat hogere concentraties aangetroffen. Buiten dit gebied zijn de concentraties dermate laag dat de gewassen veilig kunnen worden gegeten, ook in combinatie met andere blootstellingsbronnen.’

In Het Consult beantwoorden experts wekelijks gezondheidsvragen van lezers. Ook een gezondheidsvraag? Stuur een mailtje naar gezondheid@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden