NaschriftHenri Weber (1944-2020)

Henri Weber (1944-2020), de trotskist die de barricades inruilde voor het midden

Henri Weber was in zijn jongere jaren overtuigd activist, maar schoof later naar het politieke midden.Beeld AFP

Er is een foto van hem, uit 1966, waar hij best trots op was. Henri Weber heeft een ijzeren staaf in zijn hand en draagt een witte trenchcoat. Achter hem staan veel opgewonden jonge mensen die er kennelijk veel zin in hebben om niet-zichtbare vijanden te lijf te gaan. De laatsten staan tegenover Weber, de ‘fascisten’, zoals Weber en zijn vrienden ze noemden. 

Ideologisch geïnspireerde knokpartijen onder studenten waren gebruikelijk in die tijd in Frankrijk en Weber deinsde er niet voor terug. Net als de latere minister Patrick Devedjian trouwens, die tegenover hem stond en die ook zou overlijden aan de gevolgen van besmetting met het coronavirus. 

Wat beide slachtoffers van de epidemie ook delen is dat zij hun radicalisme inruilden voor het politieke midden. “Pas op voor communisten”, had zijn socialistische vader hem op het hart gedrukt. Maar Weber werd als scholier, verontwaardigd door Frankrijks strijd tegen het Algerijnse onafhankelijkheidsstreven, communist. Daarna richtte hij een trotskistische partij op, een poging om het marxistische ideaal te verzoenen met democratische waarden. Hij bracht het tot senator en Europarlementariër en Weber bouwde af als een productieve ideeënman van de Parti socialiste (PS). Door vriend en vijand wordt hij geprezen om zijn ironie en zelfspot, eigenschappen die in het Parijse intellectuele milieu niet heel courant zijn.

De trots van de familie

Weber werd geboren op een onwaarschijnlijke locatie, een werkkamp in de Sovjet-Unie. Zijn ouders, Poolse Joden, waren Hitler ontvlucht, maar werden gedeporteerd naar Leninabad, het huidige Khodjent in Tadzjikistan, omdat zij het Sovjet-staatsburgerschap weigerden. Het gezin arriveerde kort na de oorlog in Parijs, waar zijn vader aan de slag ging als horlogemaker.

Als achttienjarige was Weber de trots van de familie, toen hij zich meldde aan de Sorbonne om sociologie te studeren. In mei 1968 groeide Weber uit tot een van de gezichten en een van de theoretici van de studentenrevolte die geldt als keerpunt in de moderne Franse geschiedenis. Weber bedacht dat de golf van protest van de collegebanken moest overslaan naar de fabrieken, wat ook geschiedde. 

Maar van een revolutie kwam het niet. Dat, schreef Weber in een boek dat de veelzeggende titel ‘Mai 1968, une répétition générale’ (Mei 1968, een generale repetitie) kreeg, was een kwestie van tijd.

Geen bruuske omwenteling

Hij zou er, zoals veel generatiegenoten, jaren over doen om te begrijpen dat zijn hoop ijdel was. ­Weber nam steeds meer afstand van zijn activisme. Tot hij tegen het einde van de jaren zeventig een afvallige werd. Alleen de vrije markteconomie, ondanks alle nadelen, was in staat om democratische meerstemmigheid te waarborgen, meende hij. Wat nodig was, waren hervormingen. Maar geen bruuske, hoogstwaarschijnlijk gewelddadige omwenteling.

De ‘wetenschappelijk’ onderbouwde voorspellingen van het trotskisme waren niet uitgekomen, constateerde Weber. De ­volken van de Derde Wereld ontsnapten aan de armoede door aanpassing aan de wereldmarkt, niet door opstand. Het proletariaat in Europa bleef doof voor de blijde revolutionaire boodschap en de rampzalige resultaten van het ­‘reëel bestaande socialisme’ deed de rest. Hij erkende ruiterlijk dat zijn vader altijd gelijk had gehad, ‘over de hele linie’.

Rasoptimist

Maar afgeven op zijn vroegere engagement, dat deed hij nooit. Met voormalige wapenbroeders die elk compromis bleven weigeren, bleef hij altijd contact houden. Ook na zijn officiële overstap naar de PS in 1986. Tot voor heel kort werkte hij nog aan plannen voor het herstel van de partij, waar in 2017 bij de laatste presidentsverkiezingen vrijwel niets van heel bleef. Weber broedde op een antwoord op de crisis van de democratie, die naar zijn idee een gevolg is van de liberale globalisering.

Het eerste deel van zijn autobiografie verscheen twee jaar geleden. Het tweede deel zou over de PS gaan. Daar wilde hij als rasoptimist liever nog mee wachten. “In de politiek gaat het altijd beter als je even geduld hebt.”

Henri Weber werd geboren op 23 of 24 juni 1944 in Leninabad (Sovjet-Unie) en stierf op 26 april 2020 in Avignon.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden