Kelly, medeoprichter van de Groenen, met 'bekeerde’ militair Gert Bastian. Beeld DPA/ANP
Kelly, medeoprichter van de Groenen, met 'bekeerde’ militair Gert Bastian.Beeld DPA/ANP

Déjà vuGroenen

Groenen-kopstuk Petra Kelly bleef juist weg uit het midden

De Duitse Groenen schoven deze week de veertigjarige Annalena Baerbock naar voren als kandidaat voor het bondskanselierschap. Nog niet eens zolang geleden zou niemand haar ambities erg serieus hebben genomen, maar de recente electorale successen van haar partij en de peilingen maken dat nu anders. De Groenen zijn om in deze positie te komen meer naar het politieke midden opgeschoven.

Petra Kelly, medeoprichtster en het eerste vrouwelijke kopstuk van de partij, zou er waarschijnlijk van hebben gegruwd. In de loop van de jaren tachtig van de vorige eeuw uitte zij al kritiek op de toenemende Realpolitik van ‘haar’ Groenen. Die hoorden ten strijde te trekken tegen de gevestigde orde in plaats van er onderdeel van te worden. Een anti-partijen-partij, dat was Kelly’s idee van de Groenen.

Opgegroeid tussen vrouwen

Dat dwarse kreeg de in 1947 als Petra Karin Lehmann geboren politica al jong mee. Haar vader was vroeg uit beeld verdwenen. De kleine Petra groeide op tussen vrouwen, met als sleutelfiguren haar moeder en haar eigenzinnige oma, die haar kleindochter later menigmaal op demonstraties begeleidde.

Het tweede huwelijk van haar moeder met de in Duitsland gestationeerde Amerikaanse legerofficier John Kelly voorzag Petra in 1958 van een nieuwe achternaam. Met deze stiefvader verhuisden ze naar de Verenigde Staten. In de tumultueuze jaren zestig van onder meer de burgerrechtenstrijd groeide Petra Kelly’s belangstelling voor politiek verder. Als vrijwilliger werkte ze voor de campagnes van de Democraten Hubert Humphrey en Robert Kennedy. Eind jaren zestig, begin jaren zeventig studeerde ze politieke wetenschappen in Washington en Amsterdam.

Affaire met Sicco Mansholt

De Duitse viel op door intelligentie, vlijt en engagement. Via een stage belandde ze in 1971 bij de Europese Commissie. Daar viel de veertig jaar oudere Nederlandse eurocommissaris Sicco Mansholt (PvdA) als een blok voor haar.

Politiek vonden ze elkaar in het idee dat veel anders moest. Ook bij Mansholt, medearchitect van het Europese Landbouwbeleid, was in die jaren het besef ingedaald dat er grenzen aan de groei zaten en dat het milieu en de Derde Wereld nu kind van de rekening werden.

De relatie met Kelly bracht Mansholts huwelijk aan het wankelen, maar van een echtscheiding kwam het niet. De Duitse en de Nederlander gingen uiteindelijk ieder hun eigen weg.

Aan de basis van de Groenen

Kelly zegde in 1979 haar lidmaatschap van de SPD op en stond een jaar later mede aan de basis van de Groenen. Voor die partij werd ze in de Bondsdag verkozen, maar activisme vond ze belangrijker dan parlementarisme. Kelly demonstreerde voor talrijke zaken zoals de wereldvrede, het milieu, het feminisme en mensenrechten.

In haar omgeving vreesden sommigen dat ze te veel van zichzelf eiste. Anderen, kritischer, vonden dat Kelly geen maat hield. De bijnaam ‘Groene Moeder Teresa’ was niet echt bedoeld als compliment. Intussen groeiden Kelly en de Groenen uit elkaar.

Generaal Gert Bastian

Wel had ze destijds een relatie met een bijna 25 jaar oudere partijgenoot. Gert Bastian had zich in de oorlog als tiener gemeld als vrijwilliger voor de Wehrmacht en had na de oorlog carrière gemaakt in het Duitse leger, waar hij het tot generaal schopte. Afschuw over het voornemen van de NAVO om kruisrakketten in Europa te gaan plaatsen, vervreemdde Bastian van zijn aanvankelijke politieke thuis, de Beierse CSU. Hij belandde bij de Groenen.

De relatie van Kelly en Bastian was complex. Zij eiste hem voor zich op, maar Bastian brak nooit definitief met zijn vrouw. Op 1 oktober 1992 werden beiden dood gevonden in Bonn. Hij had haar door het hoofd geschoten en daarna zichzelf om het leven gebracht. Maar de precieze toedracht werd nooit helemaal helder en bleef onderwerp van speculatie.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden