Taalrubriek

Een voetballer ‘wie iedereen dit gunt’

null Beeld
Beeld

Voor mijn werk bestudeer ik geregeld het commentaar bij samenvattingen van voetbalwedstrijden. Afgelopen vrijdag viel mij het volgende op. Utrechts clubicoon Mark van der Maarel had een doelpunt gescoord en de verslaggever beschreef hoe de gehele bank met reservespelers en staf in vreugde uitbarstte. Van der Maarel was, zo zei de verslaggever, immers ‘een speler van de club, die iedereen dit gunt’. Hij pauzeerde even achter ‘die’, en legde een extra nadruk op ‘iedereen’, maar ik stond toch even op het verkeerde been. Wie gunt wie nu wat?

Het is voorstelbaar dat Van der Maarel, uit clubliefde, iedereen in de club dat doelpunt gunde (het is immers gunstig voor de hele club), maar de hele context van de uitspraak wees erop dat de verslaggever bedoelde dat iedereen het Van der Maarel gunde dat hij scoorde (want als verdediger, en bankzitter, doet hij dat niet zo vaak).

‘Mannen die vrouwen haten’. Wie haat nu wie?

De dubbelzinnigheid zit een beetje in het Nederlandse taalsysteem ingebakken: in een betrekkelijke bijzin (‘die iedereen dit gunt’) heeft het betrekkelijk voornaamwoord ‘die’ geen naamvalsuitgang, maar het staat wel altijd vooraan, welke zinsdeelfunctie het ook heeft. In dit geval zou de natuurlijke bijzinsvolgorde zijn ‘dat iedereen hem dit gunt’, en als je dan van ‘hem’ een betrekkelijk voornaamwoord maakt, dan komt het in plaats van ‘dat’ te staan. Echter, ook vanuit de volgorde ‘dat hij ­iedereen dit gunt’ zou vervanging van ‘hij’ door ‘die’ tot dezelfde zin leiden. Een soortgelijke dubbel­zinnigheid zag je ook in de titel van een populaire thriller een aantal ­jaren geleden: ‘Mannen die vrouwen haten’. Wie haat nu wie?

In dit geval zijn er (ten minste) twee alternatieven: de verslaggever had kunnen zeggen ‘aan wie iedereen dit gunt’ of ‘wie iedereen dit gunt’, maar beide mogelijkheden lijken voor een voetbalverslag te boekentalig.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Ook een taalvraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden