De ets ‘Lo mismo’ (1863) van Francisco Goya Beeld Collectie Manchester Art Gallery

Wat moeten we zien in Eindhoven

De wanhopige soldaten van Goya lijken zo naar het heden te zijn gestapt

Elke week kiest Trouw uit een museum de blikvanger die we niet mogen missen. Vandaag: Goya’s ‘Los Desastres de la Guerra’.

De achttiende-eeuwse schilder Francisco Goya werd het meest bekend door zijn wonderlijke verbeeldingen van dromen en nachtmerries. De duistere prenten waren erg geliefd bij surrealisten ­onder wie Salvador Dalí. Nu toont het Van Abbemuseum ook een serie waarin Goya de gruwelen van de oorlog verbeeldde. En die serie is helaas ook nog actueel.

Het Eindhovense museum laat in een kortlopende tentoonstelling zien hoe kunstenaars omgaan met oorlog, naar aanleiding van de viering van 75 jaar bevrijding in het zuiden van Nederland. Met kunst gemaakt door directe ooggetuigen, ­zoals kunstenaar Joseph Beuys die in de Tweede Wereldoorlog piloot was in het Duitse leger en daar heel ­direct naar verwijst, en kunstenaars die meer indirect reageren, zoals Marlene Dumas met haar ervaringen in haar geboorteland Zuid-Afrika. Maar het museum kijkt ook verder terug.

De hoofdrol is weggelegd voor de etsen van Goya en voor die van de Engelsman William Hogarth (1697-1764), het grote voorbeeld van de Spanjaard. Hogarth maakte scherpe satirische prenten over politieke ­situaties, zoals de strijd tussen Frankrijk en Engeland, maar ook over tijdloze menselijke problemen, zoals hebzucht, sadisme en alcoholverslaving. Veel kon in Hogarths tijd ook al niet door de beugel – en dat verkocht des te beter. Hij schreef er spottende dichtregels bij, die de beeldverhalen een extra laag geven. 

Francisco Goya (1746-1828) was rond 1792 ernstig ziek. Hij was doof geworden en herstelde bij een mecenas die hem de prenten van Hogarth liet zien. Die maakten indruk op de Spanjaard. In de jaren erna zou hij meerdere series prenten maken waarbij, net als bij Hogarth, tekst en beeld samengingen. 

De personages van Goya lijken zo naar het heden te zijn gestapt

In 1808 viel keizer Napoleon Spanje binnen. Vijf jaar lang bleef het onrustig. Daarbij was er in 1811 ook nog een grote hongersnood in Madrid. Goya maakte een indrukwekkende serie van 82 etsen over ‘Los Desastres de la Guerra’, de gruwelen van de oorlog. Juist naast de werken van de andere kunstenaars, die vaak heel specifiek zijn, vallen de etsen van Goya op vanwege hun tijdloosheid. Anders dan Hogarth, die heel nauwkeurig de Engelse en Franse uniformen natekende, en duidelijk herkenbare locaties gebruikte, lijken de personages van Goya zo naar het heden te zijn gestapt. De bijschriften maken de beelden nog ontroerender. ‘Lo mismo’ (‘Hetzelfde’), staat er bij deze prent vol stervende, wanhopige soldaten: de geschiedenis blijft zich herhalen. Helaas heeft Goya daarin nog steeds gelijk.

‘Ooggetuigen van strijd. Goya, Beuys, Dumas’ is tot en met 6 oktober te zien in het Van Abbemuseum in  Eindhoven.

Elke week beschrijft Trouw een kunstwerk of museum dat u niet mag missen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden