null Beeld

Déjà vuAanvoerdersband

Cruijff droeg in 1976 al een politiek statement rond zijn bovenarm

Paul van der Steen

De in vuurrode shirts geklede voetballers van het Engelse team die na de gewonnen WK-finale van 1966 tegen Duitsland bejubeld door het publiek de trappen van het Londense Wembley-stadion opklommen: voetbal kwam thuis. Het fragment was de afgelopen maanden na de dood van koningin Elizabeth geregeld te zien. Boven op het ereterras reikte de vorstin de bijbehorende beker uit aan teamcaptain Bobby Moore. Wie goed kijkt, ziet dat hij geen aanvoerdersband droeg. Dat was op dat moment ook nog geen algemene gewoonte.

Dat werd het niet veel later wel. En hoe klein ook, al snel bleek het stukje stof mogelijkheden te bieden voor politieke en andere statements. Soms sputterden de nationale en internationale bonden tegen, zoals de Fifa, die deze week aankondigde dat het dragen van een OneLove-band spelers op een gele kaart zou komen te staan. Op andere momenten lieten ze engagement tonende captains begaan.

Veel regels en tradities in en rond het voetbal vonden hun oorsprong in Engeland. Maar met de aanvoerdersband is dat waarschijnlijk niet het geval. Niet the home of football, maar Italië lijkt de bakermat van het onderscheidingsteken op het hoogste niveau binnen deze sport. In de Serie A werd de band in het seizoen 1949-1950 voor het eerst verplicht.

In de jaren daarna begonnen ze ook internationaal op te duiken. Aanvoerder Hilderaldo Luiz Bellini droeg er geen, toen Brazilië in 1958 met sterspeler Pelé wereldkampioen werd. Igor Netto, captain van de Sovjet-Unie, deed dat wel toen hij met zijn nationale elftal de eerste Europese kampioen ooit werd. Terwijl zijn land in ideologie en propaganda toch graag de prestaties van het collectief benadrukte.

Heraldiek en vlaggen keerden en keren tot op de dag van vandaag geregeld terug op aanvoerdersbanden. Bij Ajax gaan de andreaskruisen uit het stadswapen om de bovenarm, in bijvoorbeeld de Duitse Nationalmannschaft de nationale driekleur.

Ook dit soort keuzes kunnen overigens een politiek statement zijn: op de aanvoerdersband van voetbalclub Athletic Club de Bilbao staat de Baskische vlag en op die van het grote FC Barcelona al jaren de Catalaanse. De eerste die hem daar droeg was overigens Johan Cruijff in een wedstrijd tegen Bilbao op 1 februari 1976. Ruchtbaarheid was er niet aan gegeven. Het bleef een stil gebaar, ook omdat het maar de vraag was hoe de autoriteiten in Spanje, waar dictator Franco nog maar net was overleden, zouden reageren.

Cruijff steunde de Catalaanse zaak op meer manieren. Zo noemde hij zijn zoon Jordi, naar de beschermheilige van de Spaanse regio, Sant Jordi (Joris). Als aanvoerder van Oranje had hij het rood-wit-blauw om zijn linkerbovenarm.

De regenboogaanvoerdersband als statement tegen discriminatie en voor inclusiviteit vond vooral in Duitsland steun. Een van de voortrekkers was de Hamburgse cultvoetbalclub FC St. Pauli. Afkomstig uit wat – mild uitgedrukt – niet de beste wijk van de stad is, koestert de vereniging al heel lang een tegendraads imago. De piratenvlag groeide uit tot clubsymbool. Het doodshoofd met de gekruiste botten kreeg zelfs een plek op de aanvoerdersband. In 2017 doken daar de regenboogkleuren op, een jaar later werden die ook in de kleding verwerkt.

Op het Europees kampioenschap voetbal van 2021 droeg keeper Manuel Neuer, aanvoerder van het Duitse elftal vanaf de eerste groepswedstrijd tegen Frankrijk een regenboogband. Het toernooi vond plaats in juni, de internationale pride-maand. De Duitse voetbalbond stond erachter. De Union of European Football Associations (Uefa) kondigde, toen het toernooi al een tijdje bezig was, een onderzoek aan. Was dit geen politiek statement? Kort daarna schortte de Uefa het onderzoek alweer op. De aanvoerdersband steunde de goede zaak, was enkel een steunbetuiging aan diversiteit.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril. Eerdere afleveringen van de rubriek Déjà Vu leest u hier.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden