null Beeld

ColumnStijn Fens

Zonder wrijving geen vonk

Stijn Fens

Ooit, lang geleden, vertelde iemand mij over zijn bezoek aan een katholieke uitvaartdienst. Het was de tijd dat liturgische creativiteit nog ongehinderd zijn gang kon gaan in de Nederlandse rooms-katholieke kerken. Tegenwoordig is dat wat lastiger.

Tijdens die bewuste uitvaartmis was de geloofsbelijdenis getoonzet op de melodie van Yesterday van de Beatles. Ik had dit verhaal dus uit de tweede hand, maar het moet zo gegaan zijn:

Ik geloof in een God, die als een Vader is,

die ons in zijn schepping nader is.

Dat is iets wat ik vast geloof.

Ieder z’n smaak, zal ik maar zeggen. Ik ben deze geloofsbelijdenis, in al die jaren nadat het verhaal over deze merkwaardige uitvaartliturgie tot mij kwam, nooit vergeten. Sterker nog, ik zing ’m nog weleens in mijn hoofd of zelfs hardop, bijvoorbeeld als ik overmand word door de schoonheid van de natuur. Dat komt niet alleen doordat Yesterday van de Beatles is – mijn grote helden – maar ook omdat deze geloofsbelijdenis schuurt. Een eeuwenoud geloof geplakt op een van de bekendste popliedjes ooit. Een gewaagde combinatie, waar ik aanvankelijk moeite mee had, maar dat misschien juist door die gewaagdheid in mijn geheugen bleef hangen.

Geloofsbelijdenis

Deze week zag ik een Credo van een heel andere orde in het EO-televisieprogramma Andries. Hierin praat Andries Knevel met zijn gasten over hun leven en – niet verrassend – hun geloof. Afgelopen zondag was Jan van den Bosch te gast, ooit een bekend EO-presentator en nu al jarenlang het gezicht van Hour of Power, elke zondagochtend op RTL 5. Ik herinner me Van den Bosch vooral van de EO-jongerendag en van zijn brede glimlach. Van den Bosch – zeventig inmiddels – lijkt weinig veranderd. De brede glimlach is er nog altijd. Knevel vroeg hem onder meer naar mensen die in zijn leven een grote rol hebben gespeeld. Van den Bosch noemde majoor Bosshardt, Billy Graham en Gert-Jan Segers. Ook werd Van den Bosch naar zijn geloofsbelijdenis gevraagd. Hij aarzelde geen moment: “Ik geloof in God de Vader, de schepper van hemel en aarde. Ik geloof dat zijn Zoon naar deze aarde is gekomen om voor ons te sterven. En dat is een heel diepe zekerheid dat Hij voor mijn zonden gestorven is.”

Zoveel geloof zonder onzekerheid maakt mij in eerste instantie juist onzeker, om eerlijk te zijn. Ik heb het niet in mij, maar er zijn momenten dat ik er wel naar verlang. En die zekerheid maakt mij soms ook licht jaloers. De geloofsbelijdenis van Jan van den Bosch staat dan wel als een huis, maar schuurt voor mij net iets te weinig. En zonder wrijving geen vonk of glans.

Dat geldt voor gelovigen en ongelovigen. Ooit interviewde ik in New York een atheïst die op straat protesteerde tegen het bezoek van paus Benedictus XVI aan die stad. Of hij weleens bij ingrijpende gebeurtenissen in zijn leven ging twijfelen aan zijn ongeloof? Dat hij dacht: misschien bestaat God wél? “Nooit, nimmer en nooit”, was zijn antwoord. Ook hier een overmaat aan zekerheid, hier schuurde helemaal niets.

Indirect bewijs

Nee, dan heb ik liever de dichter Ingmar Heytze die in NRC Handelsblad van afgelopen zaterdag een mooi stuk schreef over een vraag die hem al heel lang bezighoudt: waarom geloven anderen wel en hij niet? Daar komt hij niet helemaal uit. Hij verwijst naar de invloed van opvoeding en naar wetenschappelijk onderzoek uit 2009 dat liet zien dat er bepaalde delen in de hersenen kunnen worden aangewezen waar ‘geloven’ zich bevindt. “Daarbij bleek dat atheïsten die hersendelen gebruiken voor het nadenken over morele kwesties. Het verschil is dat gelovigen diezelfde hersendelen ook gebruiken voor het nadenken over God.”

Hoe het met de hersendelen van Heytze precies zit, weet ik niet. Hij gelooft niet meer in God, maar dat maakt hem niet tot een atheïst, schrijft hij. Bijna als indirect bewijs voegt hij deze bekentenis toe: “Ik hou van de man die zei dat als je kijkt naar de natuur en je even verbonden voelt met alles wat leeft, je eigenlijk kijkt naar God die zich net heeft verstopt – maar verder kom ik niet.”

Hier schuurt van alles. Geloof, ongeloof, ratio en gevoel. Zoals Yesterday en de geloofsbelijdenis elkaar dertig jaar geleden schampten. Ze pasten misschien niet volmaakt bij elkaar, maar zorgden wel voor wrijving en een vonk.

En uiteindelijk voor glans.

Trouw-redacteur Stijn Fens volgt de katholieke kerk al decennia op de voet en schrijft columns over het geloof en zijn persoonlijk leven. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden