Geloven Stephan Sanders

Zonde kunnen we afschaffen, onze behoefte aan vergeving niet

Stephan Sanders Beeld Jean-Pierre Jans

Stephan Sanders beschreef in deze krant hoe hij gelovig is geworden. Aan de hand van het Apostolicum – de christelijke geloofsbelijdenis uit de tweede eeuw die overal ter wereld wordt gebruikt – vertelt hij nu wát hij gelooft. Vandaag de tiende regel uit die belijdenis, over de vergeving van de zonden. 

Ik geloof in God, de almachtige Vader,
Schepper van hemel en aarde.
En in Jezus Christus, zijn enige Zoon, onze Heer,
die ontvangen is van de Heilige Geest,
geboren uit de Maagd Maria,
die geleden heeft onder Pontius Pilatus,
is gekruisigd, gestorven en begraven;
die nedergedaald is ter helle,
de derde dag verrezen uit de doden;
die opgestegen is ten hemel, zit aan de rechterhand van God, de almachtige Vader;
vandaar zal Hij komen oordelen de levenden en
de doden.
Ik geloof in de Heilige Geest; de heilige katholieke
kerk, de gemeenschap van de heiligen;
de vergeving van de zonden; de verrijzenis van
het lichaam; en het eeuwig leven.
Amen

Kan een mens zichzelf optillen? Ik bedoel nu niet springen, hoe hoog of ver ook. De vraag is, kan iemand zonder hulp van een derde, mens of machine zichzelf omhoog heffen? Nee. Je kan jezelf oprapen, uit de goot desnoods, je kan jezelf ophijsen aan de wallekant, eenmaal in de gracht gevallen. Maar voor het opgetild worden heb je iets of iemand anders nodig.

Kan een mens zichzelf vergeven? Wat mij betreft gaat het hier om dezelfde vraag. Ik geloof dat sommige mensen menen dat het kan. Het is dan sowieso een geval van ‘slager keurt zijn eigen vlees’. Maar bovenal geloof ik toch dat de vergeving van een ander moet komen. De felicitatie is toch ook oneindig veel overtuigender dan de zelffelicitatie. Er moet iets of ­iemand van buitenaf zijn, die ons vergeving schenkt. Zo kan je jezelf ook niet dragen of ­beminnen – masturbatie is er een slap aftreksel van.

De ene mens kan de ander vergeving schenken, zoveel is zeker. Maar het wordt al moeilijk wanneer je voor anderen moet spreken, mensen die er zelf niet meer zijn om hun instemming te betuigen.

Beeld Robin Héman

Nog ingewikkelder: kan een dier een mens vergeven, een mens een dier? Hier kom ik al in de problemen, laat staan bij deze: kan de aarde de mens vergeven – een vraag die urgent is wanneer we menen dat we leven in het antropoceen, het tijdperk dus waarin het aardse klimaat en de atmosfeer de gevolgen ondervinden van menselijke activiteit.

Wie de mens in het middelpunt plaatst van alle leven – de meeste humanisten – kan zich eenvoudigweg niet verhouden tot een grootheid als de aarde. Ineens is het woord ‘schepping’ niet zo ouderwets meer. En dus ook de Schepper niet.

Evolutie

Het gaat mij er niet om in hoeveel dagen precies die schepping plaatsvond, en ik geloof dat iedereen het erover eens is dat ‘leven’ – van ons, van de microben – meer is dan mensenwerk. Wij zijn dus niet ons eigen product, maar de uitkomst van een proces. Van de evolutie. Dat mag zo zijn, maar de evolutie is geen persoon, en kan niet vergeven. Kan uitwissen, ja, kan elimineren. We hebben iemand nodig die meer is dan de mens, en toch ook weer mens-gelijk, om ons weer in genade aan te ­nemen. De Mens-God. God en zijn Zoon (en de Heilige Geest, Amen).

Dit is het geloof, mijn geloof, en eerlijk gezegd vind ik het niet wonderbaarlijk of sprookjesachtig, maar in overeenstemming met de door mij geleefde geschiedenis.

Toen ik een stuk jonger was dan nu, vond ik dat ik moest nadenken of ik mijn biologische moeder kon vergeven. Die had me vlak na mijn geboorte afgestaan, en niet getourmenteerd en handenwringend, zoals we vaak lezen, maar resoluut. Althans, ik citeer nu het adoptierapport.

Toen ik eenmaal volwassen was, bleek dat zij niet bepaald zat te springen om contact. Het opvallende is, dat die – in mijn geval behoorlijk narcistische – vergevingsvraag, in de loop van mijn leven verdwenen is. Bio-moeder gaf mij het leven. Ik zou haar net zo goed kunnen vragen of ze mij vergeeft – ik die noodgedwongen in haar baarmoeder groeide. Soms geeft de perspectiefwisseling de vraag van ­vergeving een andere wending.

Erfzonde

En wat moet vergeven worden? Fouten, onrecht aangedaan, onrecht begaan: al datgene waarover ons (feilbare) geweten ontevreden is, waarmee het zelfs geen raad weet. Christenen spreken van ‘zonden’, en de meeste christenen erkennen ook nog de ‘erfzonde’ – het deficit waarmee de mens wordt geboren. Het tekort, de mensen eigen, om niet alleen het goede te kennen, maar ook het kwaad.

Dit leerstuk is contra-intuïtief: kijk naar een pasgeborene en zoek de zonde. Onmogelijk, kwaadaardig bijna. Het leerstuk van de erfzonde is niet lief of poezelig, het stelt dat zelfs de jongste baby is uitgerust met alle menselijke vermogens – ten goede en ten kwade. De doop daarna is het begin van herstelwerk.

Nu kan je de hele kwestie afdoen met: al dat gepraat over zonde, laat staan erfzonde, is onzin, en naarmate de mens meer begrijpt van de wereld om zich heen en van zichzelf, ook nodeloos.

Met één pennenstreek is de (erf)zonde afgeschaft, en meteen ook het leeuwendeel van het christelijke geloof.

Vreemd genoeg blijven, na deze Marie Kondo-achtige opruimwoede, (ontkerkelijking of secularisatie), de oude vragen van schuld en spijt, schaamte, berouw en vergeving nog steeds even urgent als daarvoor. We tonen ons nu minder schaamtevol over onze seksualiteit, maar hebben er de vliegschaamte bijgekregen. En de katholieke priester die de biecht afnam is vervangen door de psychotherapeut, maar die psychotherapeuten hebben het nu dan ook drukker dan ooit.

‘Zonde’ is een menselijk begrip, we kunnen het woord afschaffen maar de even menselijke vraag naar vergeving niet.

En stel nou eens, dat we dit vraagstuk niet even onder elkaar, als mensen dus kunnen ­regelen?

Aan de hand van de eeuwenoude apostolische geloofsbelijdenis vertelt Stephan Sanders over zijn geloof. Lees hier de vorige aflevering: over de gemeenschap van de heiligen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden