null Beeld

BoekrecensieReligie

Zoeken naar geluk: dit meesterwerk legt uit hoe dat moet

Wat maakt gelukkig?
Thomas van Aquino (vertaald en ingeleid door Niko Schonebaum)
Damon; 192 blz. € 19,90
★★★★

Sjoerd Mulder

De auteur

Thomas van Aquino was een belangrijke Italiaanse filosoof en theoloog uit de dertiende eeuw. In zijn beroemdste werk, de Summa Theologiae, gebruikt hij de filosofie van Aristoteles om het christelijk geloof uiteen te zetten. Daarmee is hij tot op de dag van vandaag een van de invloedrijkste theologen uit de geschiedenis.

Niko Schonebaum is docent klassieke talen en filosofie. Hij heeft in dit boek een klein gedeelte van Thomas’ Summa Theologiae vertaald en toegelicht.

De thematiek

Het is een vraag van alle tijden: hoe wordt de mens gelukkig? Thomas van Aquino probeert te laten zien hoe je stapsgewijs een antwoord op zo’n kwestie kunt geven. Hij begint eerst allerlei voorvragen over de kwestie van geluk te stellen. Zo vraagt hij zich af: zoeken wij altijd naar geluk of zijn we ook op andere doelen gericht? Wat is dat eigenlijk: gericht zijn op een doel? Handelen we niet ook vaak doelloos, op basis van automatisme? En is geluk voor iedereen hetzelfde, of verschilt dat van persoon tot persoon? Welke rol speelt rijkdom, macht, status, gezondheid, enzovoorts in het bereiken ervan?

Thomas wikt en weegt, en neemt de lezer mee in zijn gedachtegang. Hij stelt uiteindelijk vast dat eigenlijk alle menselijke handelingen impliciet geluk beogen, ook al wil dat niet zeggen dat alle handelingen het geluk ook daadwerkelijk dichterbij brengen. Zo ondergraven sommige mensen hun eigen geluk, omdat ze het zoeken in iets dat eigenlijk slecht voor hen is. Maar uiteindelijk zijn alle mensen toch allemaal gericht op hetzelfde, namelijk werkelijk volmaakt geluk.

De prangende vraag komt dan op: kan een mens dat geluk wel bereiken? Thomas is optimistisch, maar relativeert ook: ons leven wordt mede bepaald door tegenslag, ellende, en uiteindelijk de dood. Geluk, ook diep geluk, is in dit leven zeker te vinden, al moeten we dat niet zoeken in geld of macht. Maar werkelijk volmaakte gelukzaligheid is pas mogelijk in het hiernamaals.

Het uiteindelijke geluk is het kennen van God

Voor Thomas is de zoektocht naar geluk namelijk pas af als je God kent. Pas dan is er niets meer om te onderzoeken of naar te streven. Soms krijg je als lezer de indruk dat werkelijk geluk voor Thomas een soort volmaakte wetenschappelijke kennis is. Maar het belangrijkste punt is dat voor hem de menselijke zoektocht naar geluk uiteindelijk gelijk staat aan de zoektocht naar God. Dat doorkruist alle maakbaarheid: wij zullen nooit op eigen kracht God kunnen vinden, en dus ook nooit op eigen kracht werkelijk gelukkig kunnen zijn. Werkelijk gelukkig worden we pas als God zichzelf aan ons laat kennen.

Kenmerkende zin

‘In dit leven zijn we verwijderd van de volmaakte gelukzaligheid in de mate dat de activiteit waardoor we met God verbonden zijn versnipperd is en onderbroken wordt. Het geluk in dit leven is een zekere deelname aan de ware gelukzaligheid die groter is naarmate de activiteit meer voortdurend is en minder onderbroken wordt. Vandaar dat een actief leven, dat zich met vele dingen bezighoudt, een lager gehalte aan gelukzaligheid heeft dan een beschouwend leven, dat met maar één ding bezig is, namelijk de beschouwing van de waarheid.’

Reden om dit boek niet te lezen

Dit is geen meeslepend boek dat je in één adem uitleest. Thomas vraagt de lezer actief mee te denken, vragen te stellen en antwoorden te wegen, in een denkwijze die ver van ons afstaat. Dat maakt de ‘Summa’ ontoegankelijk.

Reden om dit boek wel te lezen

Thomas van Aquino doet in dit boek twee dingen: hij denkt na over geluk, en hij leert de lezer hoe je methodisch over zo’n complex thema kunt nadenken. De rustige cadans van vraag en antwoord nodigt uit tot traag lezen en meedenken. En dankzij de behapbare selectie en voortreffelijke inleiding van de vertaler krijg je eindelijk eens de kans om te proeven van dit theologische meesterwerk dat zoveel invloed op het westerse denken heeft gehad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden