Beeld ANP

Nieuw Moreel Peil

Zitten we met z'n allen werkelijk in hetzelfde schuitje?

Wat is goed handelen? In de rubriek Nieuw Moreel Peil (NMP) onderzoekt Peter Henk Steenhuis telkens samen met een deskundige ethische vragen uit het coronatijdperk. Vandaag: zitten we met z'n allen werkelijk in hetzelfde schuitje?

Je bent oud en vol levenslust. Je bent drieënvijftig, je rookt en je bent te dik. Je bent dement en eenzaam. Je bent moslim en zit in de ramadan. Je bent zevenentwintig en hebt borstkanker. Je bent een Belgische marktkramer of een Nederlandse uitvaartkistenmaker. Al die mensen zouden het coronavirus kunnen oplopen, en op ieder van hen heeft de coronacrisis een ander effect.

Dat roept de vraag op of zich hier een Nieuw Moreel Peil (NMP) aandient: het getuigt van gemakzucht en weinig inlevingsvermogen corona-ellende te relativeren met: ‘We zitten in hetzelfde schuitje’.

“We zijn toch een supermarkt op wielen, fulmineerden marktkramers tegen de Belgische regeringsbeslissing om geen groen licht voor markten te geven. Supermarkten bleven de hele crisis open", reageert de Vlaamse filosoof en schrijver Jan Verplaetse.

“Je kunt je voorstellen dat een marktkramer het gemakzuchtig vindt en getuigen van weinig inlevingsvermogen als iemand nu zegt: ‘We zitten in hetzelfde schuitje’. Toch is dit verwijt onterecht. Is die gedeelde ervaring er niet, dan verzuipt een democratische samenleving tot een zee vol politieke drenkelingen.”

“De coronacrisis maakt het skelet van de democratie als op een röntgenfoto zichtbaar. Wanneer een overheid ingrijpende maatregelen oplegt, dan krijg je dagelijks een politiek-filosofisch vraagstuk in je gezicht dat in normale tijden ver onder de oppervlakte blijft. Wat is een legitieme beslissing? Waarom zou ik gehoorzamen? Waarom de regels niet aan mijn laars lappen? In een democratie kun je nooit iedereen tevreden houden. Particuliere belangen botsen, worden niet erkend, er rekening mee houden kost te veel tijd of maakt wetgeving te complex. Zijn markten inderdaad supermarkten op wielen?”

“De basisregels moet je wel respecteren. De kennis waarop de politieke beslissing steunt, moet wetenschappelijk zijn, de regels moeten consistent en gemotiveerd zijn, de grondrechten van burgers mag je niet schenden. Gemor is er altijd, vaak ook terecht.”

“Hoe vermijden dat dit gemor niet in een ‘je m’en fou’-rebellie omslaat? Wat kunnen mij die verboden schelen? De gedeelde schuitervaring buigt kwaadheid om in mildheid. Die ervaring is er nog altijd. In welke milieu je ook komt (pardon: communiceert vanop afstand), je hoort maar één thema. Bovendien blijft corona een gevaar voor iedereen. (Je kunt je afvragen wat er zou gebeuren wanneer het virus alleen de obese rokers doodde.) En ten slotte zijn er de helden van de zorg waarmee we ons niet zozeer identificeren, maar waaraan we toch onze eigen bekommernissen afmeten. Er zijn nog mensen wier morele horizon zich niet beperkt tot de eigen familie, het eigen bedrijf, maar die zich onvermoeibaar inzetten voor oma en opa op de spoed.”

‘We zitten in hetzelfde schuitje’ betekent niet dat we dezelfde particuliere belangen delen, maar dat we op een of andere wijze deel uitmaken van een grotere geheel, samenleving genaamd die gehoorzaamheid vraagt. De schuitervaring rekt de democratische legitimiteit wat op. De Belgische marktkramers blijven nog even thuis.”

Jan Verplaetse is hoofddocent rechtsfilosofie en ethiek aan de Faculteit Recht en Criminologie van de Universiteit Gent. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden