InterviewDom Bernardus Peeters

Zijn klooster werd zwaar getroffen, maar toch zegt Bernardus Peeters: ‘In deze pandemie is Pasen te zien, daar waar God is’

Broeder Bernardus van Abdij Koningshoeve.  Beeld Merlin Daleman
Broeder Bernardus van Abdij Koningshoeve.Beeld Merlin Daleman

Dom Bernardus Peeters is sinds 2005 abt van Abdij Koningshoeven in het Brabantse Berkel-Enschot. Zijn kloostergemeenschap werd zwaar getroffen door corona en ook hijzelf werd ziek. ‘Plots ben je een gevangene in je eigen huis.’

Nadat het elektronische hek is opengegaan en je dus toestemming hebt om de Abdij Onze Lieve Vrouw van Koningshoeven te naderen, is het eerste wat opvalt hoe groot dit rijksmonument eigenlijk is. Ooit woonden hier 153 cisterciënzers van de Strikte Observantie, in de volksmond trappisten genoemd. Nu zijn dat er nog zeventien, vier monniken van de gemeenschap wonen buiten de abdij op zichzelf. Iedere inwonende monnik heeft een eigen cel met een eigen badkamer. De grootste kamer is nog altijd voor de abt.

Afgelopen september lag Dom Bernardus daar tien dagen lang met meer dan veertig graden koorts op bed: corona. “Het was de hele tijd op het randje: wel naar het ziekenhuis, niet naar het ziekenhuis. Maar dat krijg je op een gegeven moment niet meer mee”, vertelt hij in een van de ontvangstkamers bij een kop koffie. “Wat me bij is ­gebleven is de totale eenzaamheid. Ik kan goed alleen zijn, maar plots ben je een gevangene in je eigen huis, in je eigen kamer. Je hoort alles, maar je bent totaal van alles afgezonderd en je ligt daar maar.”

“Ik was bang om dood te gaan. Het is een fabeltje dat religieuzen ‘gemakkelijker’ sterven. Ik heb er genoeg zien doodgaan. We zijn allemaal mensen. Het religieus-zijn vervangt je mens-zijn niet. Je hoopt dat het ­inhoud aan je mens-zijn geeft, maar het ­vervangt het niet. Zo’n ziekte dwingt je ontzettend om in het heden te leven. Dat is voor mij ook de redding hieruit geweest. Uiteindelijk heb ik ontdekt dat in dat heden God wel degelijk te vinden is. Corona heeft mij geleerd: hij is hier. Maar in het begin was hij er helemaal niet. Ik kon ook niet bidden. Het duurde nog best lang voordat dat mij dat weer goed lukte. Ik kon me gewoon niet goed meer concentreren.”

Emoties binnenboord

Het coronavirus had een grote impact op de relatief kleine gemeenschap van monniken in Koningshoeven. Twee broeders overleden aan het virus, vier anderen – onder wie dus de abt – werden ziek, maar herstelden. “Bij de eerste golf was er paniek, wat overkomt ons nu? Met alle reacties daarbij die je ook in de maatschappij tegenkomt. Van ontkennen tot mensen die helemaal verlamd raken door zo’n pandemie. Ik vond het moeilijk als abt dat allemaal binnenboord te houden. Daarna kwam het besef: dit is serieus. We moeten ermee om leren gaan. Waarbij je een soort energie krijgt. Dingen worden aangepakt. Men gaat elkaar helpen. Dat ­zagen we ook in de samenleving. Het kon niet op. Bij de tweede golf was er ook bij ons moedeloosheid. Wat is dit? Hebben we het soms niet goed gedaan?”

null Beeld Merlin Daleman
Beeld Merlin Daleman

Wat Dom Bernardus het afgelopen jaar erg heeft beziggehouden is de vraag waarom het virus juist in het Brabantse land zo heeft huisgehouden. “Daar heeft nog niemand een sluitend antwoord op gegeven. Er zijn allerlei ideeën over. Volgens mij heeft het toch iets te maken met de luchtkwaliteit en de slechte manier waarop wij met de schepping zijn omgegaan. De werkelijkheid van deze crisis roept iets naar ons. Het vraagt om een andere levenshouding, om anders omgaan met het klimaat, om bekering. In die zin ben ik een volgeling van deze paus.”

Voor de monniken van de Abdij Onze Lieve Vrouw van Koningshoeven was de ­coronacrisis aanleiding om na te denken hoe ook zij zich, nog meer dan ze al deden, kunnen bekeren tot het duurzaamheidsideaal. Vanaf de stichting van de abdij in 1881 eten de trappisten van Koningshoeven al geen vlees, maar ze willen nog meer doen. “Wij hebben het voordeel dat wij het voortouw kunnen nemen in dit soort dingen. Nog meer dan voorheen gaan we de nadruk leggen op het lokale door alle grondstoffen die we als abdij nodig hebben voor de producten die wij maken, zo veel mogelijk direct uit de omgeving van de abdij te betrekken. Dat is niet zo makkelijk, want de markt is daar nog niet op ingesteld. Verder zijn we weer begonnen onze eigen groenten te verbouwen zodat we, als het om ons voedsel gaat, zo veel mogelijk zelfvoorzienend kunnen zijn.”

Zeven keer per dag komen de monniken naar de kloosterkerk om samen te bidden, maar de abdij is tegenwoordig ook gewoon een bedrijf dat geld moet verdienen. Koningshoeven brouwt bier – het beroemde La Trappe in allerlei varianten – en verder kun je in de kloosterwinkel terecht voor onder meer kaas, honing en chocola van eigen fabricaat. “We zijn tussen 20 tot 40 procent aan inkomsten misgelopen. Ons gastenhuis is al een jaar dicht. Onze bakkerij, onze ­chocolaterie en in mindere mate onze kaasmakerij liggen stil. Er is geen afzet. We ­hebben nu 8000 hectoliter bier klaarliggen die tegen de houdbaarheidsdatum aan zit en die je op een gegeven moment niet meer kunt verkopen. Daar wordt dan desinfectiegel gemaakt. Maar dat kost ook weer geld. Samen met andere kloosters hebben ook wij nu steun aangevraagd bij de overheid, maar we hebben nog niks gehoord.”

Natuurlijk heeft ook Dom Bernardus het nieuws in Urk en Krimpen aan de IJssel gevolgd. Met een God die bij deze pandemie alle touwtjes in handen heeft, kan hij niet zoveel. “Dat is een Godsbeeld dat ver weg van mij staat. Het is juist vanuit God dat wij die verantwoordelijkheid naar elkaar toe krijgen. Die verplicht ons voor elkaar te ­zorgen en dingen te doen die het algemeen belang dienen.”

Pasen op de ic-afdeling

De aanloop naar Pasen dit jaar noemt hij onrustig. “Doordat je de hele tijd in die discussie zit van wat kan wel en wat kan niet volgens de coronaregels. Soms hoor je mensen zeggen: ‘Na Goede Vrijdag wordt het altijd Pasen’. Zo van ‘Stil maar, het komt altijd weer goed’. Dan mis je de kern volgens mij. Pasen is voor mij een aanstoot. Een dode die opstaat, dat was en is nog nooit vertoond. Jezus wordt niet gereanimeerd of zo, is ook niet schijndood geweest en heeft ook geen bijna-doodervaring. Hij staat op uit de dood. En dat moet je niet puur symbolisch zien. Er is iets totaal veranderd met Pasen: Jezus leeft. Hij leeft in de werkelijkheid om ons heen. In deze pandemie is Pasen te zien, daar waar God is. Dan moet je goed kijken en luisteren. Aan het bed op een ic-afdeling of als iemand aanbiedt om voor de buurvrouw boodschappen te doen. Als je goed kijkt zie je het elke dag wel ergens Pasen worden.”

Voor Dom Bernardus persoonlijk is het belang van Pasen toegenomen sinds die donkere dagen van september. “Jezus leeft en God is er en was er. Ook toen ik daar met veertig graden koorts in bed lag.” Nooit zal hij die dag in oktober vorig jaar vergeten toen hij voor het eerst na lange tijd weer plaatsnam in de banken van de kloosterkerk. “Ik kon weer echt gaan leven. Het was een feest. Gewoon om weer in de kloosterkerk te zijn, om de mensen weer te zien, om weer samen te bidden. Tijdens mijn ziekte heb ik echt ervaren dat ik niet zonder mijn medebroeders kan.”

Monniken werven met online noviciaat

De trappisten van Abdij Konings­hoeven lanceerden eind januari een multimediale roepingencampagne via enovice.nl. Daar kunnen belangstellenden voor het monastieke leven informatie vinden en videotestimonials bekijken over de stappen die je moet nemen om monnik te worden, van de eerste kennismaking tot het afleggen van de eeuwige geloften. Het is ook mogelijk om ‘eNovice’ te worden en in te treden in het digitale noviciaat van de abdij. Iedere twee weken krijgen de digitale novicen een nieuwsbrief met praktische informatie maar ook tips om de kennismaking met het monastieke leven te verdiepen.

“De ervaring leerde mij dat de weg naar een intrede steeds moeilijker werd”, vertelt Dom Bernardus. “Mensen schreven mij dan een mail: ik wil monnik worden. Punt. Ik sta nu voor de deur en u moet mij aannemen. Er was een gebrek aan elementaire kennis. Dan kun je met de mensen in gesprek gaan, maar dat loopt dan in de meeste gevallen uit op een teleurstelling. Voor die kandidaat, maar ook voor de gemeenschap. In het digitaal noviciaat worden de kandidaten toegeleid naar een moment waarop ze in een uitgebreide brief moeten opschrijven waarom ze monnik willen worden. Er zijn nu een stuk of vijf mannen die dat hebben gedaan en die laten zien dat ze weten wat ze kunnen verwachten. In de zomer komt de eerste een paar maanden met ons meeleven.”

Lees ook:

Nederlandse kloosters zwaar getroffen door corona

Tientallen rooms-katholieke zusters en broeders zijn inmiddels aan het coronavirus bezweken. Daarnaast ondervinden veel kloosters ook grote financiële gevolgen van de crisis.

Als corona het klooster treft: het verdriet van de Zusters van Liefde

De Zusters van Liefde in Schijndel verloren in een maand tijd tien zusters, van wie negen aan corona. Dat verlies heeft een enorme impact op de kloostergemeenschap. ‘Het voelt nog altijd onwerkelijk.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden