Interview

Zelfs een arts ziet slechts de individuele gezondheid van patiënten

Beeld RV

Gezondheidszorg schreeuwt om het stellen van grenzen. Laten we samen heldere citeria opstellen, stelt filosoof en arts Marli Huijer. 

Orkambi is een peperduur medicijn tegen taaislijmziekte. Een Haagse apotheker gaat het goedkoop namaken, met steun van de politiek - die zo trouwens de vraag omzeilt wat geneesmiddelen (of gezondheidszorg) dan wél mogen kosten. Het doet oud-Denker des Vaderlands Marli Huijer denken aan de seventies, toen kritische artsen de patiënt weerbaar wilden maken tegen ‘de medische macht’. Die moest zelf verantwoordelijkheid te dragen voor gezondheid en welzijn.

Over de medische macht hoor je weinig meer, zegt Huijer, hoewel de geneeskunde meer invloed heeft gekregen. Anders dan toen zijn burgers nu zeer goed in staat op te komen voor hun gezondheid. “Maar vooral voor hun éigen gezondheid. We hebben nu de uiterst calculerende burger, die zijn deel van de collectieve gezondheidsmiddelen voor 100 procent wil opmaken. De arts die tot terughoudendheid maant, heeft geen poot meer om op te staan. Wat betekent dat ‘collectieve’ dan nog?”

“Het gaat bij het common good (zoals publieke zorg, gemeenschappelijk belang en gedeelde opvattingen over het goede) om meer dan de optelsom van de individuele gezondheid. Want ook onderwijs, een veilige en schone leefomgeving, natuurbehoud, publieke voorzieningen of publieke media zijn van belang.

“De nadruk op het individuele speelt ook in de artsenij: die staat bol van de precisiegeneeskunde, personalized medicine. Daar verwachten artsen alle heil van. Ik niet. Als individuele belangen voorop staan, zien we niet meer wat we met elkaar delen. En daarmee de échte vraag voor politici: wat is gezondheid voor ons?”

Kunnen artsen hen hierbij helpen?

“Daarover nadenken hoort van oudsher bij hun vak. Tijdens hun opleiding leren ze zich verantwoordelijk te voelen voor de individuele patiënt, maar ook voor de samenleving als geheel. Dat staat zelfs in de Nederlandse artseneed. Toch richten artsen zich steeds minder op die collectieve dimensie van de gezondheidszorg. Zelfs preventie wordt persoonlijk aangepakt.

“Politieke partijen zouden in hun programma’s moeten vertellen welke visie ze op gezondheid hebben. En hoe die zich verhoudt tot andere waarden.

“Daarnaast is het belangrijk - dat ben ik erg met Buijsen eens - dat je in het openbaar, voor iedereen zichtbaar praat over grenzen aan de geneeskunde. In 1990 had je in Oregon (VS) burgerpanels die intensief betrokken waren bij de besluiten over welke behandelingen en diagnostiek collectief betaald moesten worden.”

Niet zo gek, een openbaar debat over onze belangrijkste waarde: gezondheid.

“Dat vinden we nu het belangrijkst, maar in de jaren zestig kreeg een goed huwelijk evenveel waardering. Nu prijkt gezondheid bovenaan, je hoort weinig meer over dat huwelijk. Terwijl je kerngezond kunt wezen in je eenzame celletje - dan heb je niet veel aan je gezondheid.”

Wat zou volgens u een goed criterium zijn om grenzen vast te stellen? Buijsen noemt leeftijd.

“Dat hangt af van wat we democratisch besluiten. ‘Leeftijd’ ligt voor de hand, al is die lastig vast te leggen. Nu krijgen mensen vanaf hun 65ste gezondheidsklachten, die drukken op het budget voor de zorg. Dat kan best 70 worden. Je kunt geen altijd geldende criteria opstellen.”

En ‘levensstijl’, is dat een alternatief?

“Liever niet. Wat is de relatie tussen leefstijl en hoeveel iemand de gezondheidszorg kost? Sporten is gezond, maar blessures kosten de samenleving een fortuin. En ga je in de keuken controleren hoeveel suiker iemand eet? Dan krijg je big brother-achtig toezicht.”

Zou u een ander criterium weten?

“Het kan zijn dat wij nu leeftijd kiezen, maar over twintig jaar sociale positie. Stel, de kloof tussen rijk en arm groeit, dan kun je besluiten: die collectieve middelen zijn er voor mensen met een lage positie. Laat die rijken het maar zelf betalen. Maar het debat verandert steeds van richting, de uitkomst is onvoorspelbaar. Wat blijft, is de noodzaak om burgers, artsen en politici te stimuleren publiek de vraag te stellen: wat vinden wij goed leven, welk criterium om grenzen aan de zorg te stellen past daarbij?”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden