MinaretEildert Mulder

Zegenrijke mensenbaden passen bij de islam, maar je onderdompelen is lastig in deze tijd

De uitvaart van de gevierde prediker Jubayer Ahmad Ansari zou sober zijn, vanwege corona. Familie en politie in de stad Sarail, Bangladesh, waren het daarover eens. Maximaal vijftig personen zouden de plechtigheid bijwonen afgelopen zaterdag. Het werden er honderdduizend. De politie stond machteloos tegenover de mensenzee, die aan de man Gods de laatste eer wilde bewijzen, corona of niet. Tot wanhoop van virusbestrijders. Sinds eind maart geldt een lockdown in het land, afgekondigd na een eerdere massabijeenkomst. Tienduizenden mensen zongen daar ‘helende verzen’, overtuigd dat ze zo corona konden verslaan. Het wettig gezag dacht daar anders over en gooide het land op slot. Klungelig dus, bleek bij die begrafenis.

Niet alles is verklaarbaar vanuit godsdienst. Gierende overbevolking en barre armoede, zoals in Bangladesh, kunnen even grote vijanden van koel nadenken zijn als oververhitte religiositeit. Maar wel is de islam bij uitstek een godsdienst die in vaak massaal groepsverband wordt beleefd, een lastig gegeven in deze tijd.

De hadj in Mekka blijft nummer één, maar er zijn reeksen andere steden waar miljoenen pelgrims op afkomen. In Irak trekken Kerbela en Samarra beide ongeveer evenveel bezoekers als Mekka, net als in Iran Mashhad en Qom. Qom versterkte zijn marktaandeel in de pelgrim-business met de profetie dat daar zeer binnenkort de mahdi zou verschijnen, een soort messias, die al dan niet samen met Jezus orde op zaken zou komen stellen op deze planeet. Inmiddels ligt de beloofde datum zo’n vijftien jaar achter ons, maar alleen een pietlut zemelt daarover.

Verder heb je nog een jaarlijkse samenkomst in Bangladesh, in Tongi bij de hoofdstad Dhaka, aan de oevers van een rivier. Ook een miljoenengebeuren. Het is maar een greep uit veel meer. Kijk naar de drukte in Jeruzalem in een normale ramadan zonder politieke of coronale beperkingen. Tel daarbij alle moelids op, heiligenfeesten. Ook Egyptische christenen hebben een indrukwekkend pelgrimsoord, waarheen ‘s zomers miljoenen mensen trekken. Bij de stad Asjoet herdenken ze de vlucht van Jezus, Jozef en Maria naar Egypte. Asjoet was hun eindstation, zo heet het. De spirituele onderdompelingen in zegenrijke mensenbaden zullen moeten wachten op betere tijden.

Er is ook een kluizenaarstraditie, maar wat moet een breed publiek daarmee?

De islam heeft nog wel een andere, ascetische traditie, die beter zou passen bij een corona-samenleving maar weinig aanlokkelijk is voor een breed publiek. Moslim-kluizenaars uit vroeger tijden stonden in de traditie van oud-christelijke wereldmijders, zoals pilaarheiligen, die de eenzaamheid zochten om te kunnen mediteren. Maar omdat ze tussendoor ook zieken genazen en mirakels verrichtten, gunden gelovigen hen geen rust. Ze werden ongewild juist het middelpunt van samenscholingen en trokken zich daarom terug op hoge zuilen.

Moslim-asceten verwachtten veel zieleheil van honger en slaapgebrek. Daarom brachten ze hun nachten rechtopstaand door en vastten ze overdag. Honger noemden ze voedsel van God.

De vroomsten onder hen lukte het om tientallen jaren niet te slapen. Veertig dagen zonder eten was ook heel gewoon in die kringen, zo bericht de overlevering. Dat is wel wat anders dan meedeinen in massa’s van miljoenen pelgrims of gezellig samen de iftar doen. Verander al die mensen maar eens in leerling-pilaarheiligen. Lockdown, prima dachten ze in Bangladesh, maar onze imam verdient een mensenmenigte bij zijn begrafenis, die pak je hem en ons niet af.

Lees ook:

Een virtuele iftarmaaltijd en alle tijd voor liefdadigheid; de ramadan wordt anders dit jaar

Het wordt een rare vastenmaand, zonder familiebezoek en moskeebezoek. Maar de coronavirus heeft een bitterzoet voordeel: er is meer liefdadigheid te doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden