Religie

Wie schrijft de beste preek over de moeilijkste tekst?

Beeld HH/Jaco Klamer

Theologen én niet-theologen kunnen zich deze zomer aan elkaar wagen in een preekwedstrijd: ‘Wij willen graag weten hoe de deel­nemers omgaan met deze weerbarstige teksten’.

Vrijdag is zijn preekdag en daar hoort een strakke deadline bij: om zes uur moet zijn preek klaar zijn. “Daar moeten ze het mee doen”, denkt predikant Jan Offringa als hij de tekst van 1500 woorden nog een laatste keer heeft doorgelezen.

Offringa, predikant in Wijk bij Duurstede, denkt op dat moment weleens aan de vermaarde predikant Buskes. Die zei: een predikant maakt maar twee keer per jaar een echt goede preek. “Dat is heel troostrijk”, relativeert Offringa, hoofdredacteur van de website Liberaal christendom.

De theologen én niet-theologen die mee gaan doen aan de preekwedstrijd die Liberaal Christendom deze zomer heeft uitgeschreven, moeten in één keer een goede preek schrijven. De helft zo kort als die van Offringa, maar toch. Ze kunnen daarvoor kiezen uit drie bijbelteksten. De vrijzinnige organisatoren hebben gekozen voor teksten die zij zelf lastig vinden: ze gaan over het doden van zondaars, en over Jezus die tegenstanders uitscheldt voor ‘witgepleisterde graven’.

Waarom hebben jullie juist dat soort passages gekozen?

“Wij willen graag weten hoe de deel­nemers omgaan met deze weerbarstige teksten. De Bijbel is net als de Koran een lastig boek. Er staan moeilijke teksten in over wraak, woede, straf. Het aantal mensen dat in de Bijbel uit naam van God wordt gedood is onnoemelijk groot, er worden hele steden uitgemoord. Daar hebben alle theologen moeite mee, echt niet alleen de liberale onder hen.”

Ook niet-theologen mogen aan de wedstrijd meedoen. Als die teksten voor theologen al ingewikkeld zijn, zijn ze dat dan niet helemaal voor mensen zonder theologische scholing?

“Ik ben heel benieuwd hoe mensen zonder specifieke opleiding ermee omgaan. Het zou weleens kunnen dat zij er juist minder moeite mee hebben, en gewoon zeggen: ja, zo is het leven. Zij maken in hun preek misschien gebruik van hun levenservaring. Die blijft wel­eens onderbelicht als theologen op teksten studeren. Niet-theologen staan meer in de praktijk van alledag.”

In de Protestantse Kerk in Nederland woedt een felle discussie over de positie van de predikant. Het dagelijks bestuur wil ook mensen met een korte praktische opleiding op de kansel, maar theologen zijn daar fel tegen. Zij zeggen dat je voor een goede preek de Bijbel in het Hebreeuws en Grieks moet kunnen ­lezen. Is dat zo?

“Nou, niet helemaal. Kennis van de grondtaal is een voordeel, maar niet noodzakelijk. We hebben twee prachtige vertalingen van de Bijbel, de Nieuwe Bijbelvertaling en de Naardense Bijbel. Met wat toelichting en commentaar kom je een heel eind. En als je zo op de tekst gefocust bent, dan kan de brug naar de actualiteit erbij inschieten. Terwijl die wel nodig is voor een goede preek.”

Ad van Nieuwpoort, predikant in Bloemendaal en Overveen, schreef in Trouw dat het loslaten van de academische opleiding voor voorgangers getuigt van minachting voor het vak van predikant én voor de kerkelijke gemeente. Werkt u daaraan mee, door ook niet-theologen uit te nodigen voor de wedstrijd?

“Nee, ik vind dat zwaar overdreven. Je hebt ook de preek van de leek en leken die voorgaan in rouwdiensten. Zij hebben vaak een heel aardig verhaal. Kerkelijk werkers met hun hbo-opleiding doen het ook prima. Zij zijn minder bezig met de tekst, en staan wat dichter bij de mensen. Predikanten moeten niet zo benauwd zijn, zij zijn niet de enigen die bijbelteksten mogen lezen en ze interpreteren. Maar er is natuurlijk wel verschil, daarom hebben we voor beide een aparte categorie. Anders zou je mensen zonder opleiding ook te veel ontmoe­digen.”

De wedstrijd wordt georganiseerd door liberale theologen, die de Bijbel niet zo letterlijk nemen. De orthodoxie doet dat wel. Heeft een orthodoxe dominee of leek wel kans op een prijsje?

“Jazeker, graag zelfs! Je hoeft onze uitgangspunten niet te delen om mee te doen. De jury is niet het toppunt van vrijzinnigheid, er zit ook een jong iemand in die orthodox is. We zijn niet uit op liberale preken.”

Onder de zondaars die volgens de Bijbel moeten worden aangepakt, kunnen deelnemers iedereen verstaan die niet christelijk is, maar bij voorbeeld moslim. Wat vindt u daarvan?

“Ja, ook een preek waarin de dominee zegt dat christenen moslims moeten verdrijven, nemen we beslist serieus. Er kan best een PVV-achtig verhaal ­worden ­ingediend. Als het maar een doortimmerd betoog is, met een verrassende en liefst een beetje een persoonlijke insteek. Dat geldt ook voor preken tegen homo’s die hun liefde praktiseren. Wij leven van stem en tegenstem.”

Hoe dan ook is een preek een christelijk verhaal. Heeft u zelf bij het maken van de preek inspiratie nodig, van de Geest, van God?

“Ja, zeker wel, maar ik weet nooit zeker of Hij er is en ik weet ook niet welke kant de Geest met mij op wil. De vrijdag is voor mij een stiltedag, waarin ik de indrukken van de week verwerk. Ik begin de dag niet biddend, maar ik sta wel in de bezinningsmodus. Ik begin in stilte, met het lezen van een stuk in de Bijbel. Dat is ook een vorm van gebed of meditatie.”

De winnaar van de eerste preekwedstrijd: Jacobine Geel 

Jacobine Geel Beeld ANP

“Ik had mijn preek ingestuurd met het idee: ik ga die prijs winnen”, zegt theologe en televisiepresentatrice Jacobine Geel. Geel was 33 jaar toen ze in juni 1997 de eerste nationale preekwedstrijd won, georganiseerd door Trouw. In een stampvolle Grote Kerk in Naarden mocht Geel haar prijs in ontvangst nemen, voor het oog van de televisiecamera’s. De jury vond Geel de beste vanwege haar ‘ingetogen preekstijl’.

De preekwedstrijd bracht de carrière van Geel in een stroomversnelling: na de avond in Naarden werd ze van alle kanten benaderd om lezingen te geven. “Ik dacht: ik ga overal ja op zeggen. Ik kreeg snel bekendheid, en na een tijdje kon ik aan de slag als televisiepresentatrice bij de Ikon. Zo begon mijn televisiecarrière. Het was een scharnierpunt in mijn leven.”

Trouw organiseerde de preekwedstrijd destijds om duidelijk te maken dat preken niet alleen een vak, maar ook een kunst is. Dat leverde heftige reacties op: de hoofdredactie van Trouw ontving tientallen woedende brieven, omdat “er maar één (namelijk God) is, die in staat en bevoegd is om preken te beoordelen”.  

Oordelen over een preek kan wel degelijk, vindt Geel, vooral over de vorm. “Er zijn oneindig veel wijsheden die al heel vaak verteld zijn. Het is dan belangrijk om het op zo’n manier te vertellen dat de tekst mensen ontroert of verrast. Als je een tegeltje aan de muur hangt, krijgen mensen al vaak de associatie met spruitjeslucht, hoe wijs de boodschap op het tegeltje ook is.” Een goede preek moet veel overtuigingskracht hebben: “In een preek zit een intrinsieke poging om mensen te verleiden tot een bepaald gezichtspunt. Dat iemand er bijna als vanzelf ‘amen’ op wil zeggen, of juist helemaal niet.” 

De winnaar van de nieuwe preekschrijfwedstrijd wordt bekendgemaakt op het Preekfestival in Amersfoort, op dinsdag 17 september. Tijdens het Preekfestival vinden lezingen en workshops plaats in kerken en kapellen in de Amersfoortse binnenstad over het predikantschap: over de spiritualiteit van de predikant, taal en retorica, en de verhouding tussen preek en cultuur. Het festival, ook voor niet-theologen, is een initiatief van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), de theologische universiteiten van Kampen, Apeldoorn en Amsterdam en diverse protestantse instanties.

Lees ook:

Een hbo-opleiding voor voorgangers? Het dagelijks PKN-bestuur krijgt de handen nog niet op elkaar

Nieuwe, experimentele kerkplekken krijgen alle ruimte zelfstandig te worden. Maar voorlopig komt er geen aparte opleiding voor de leken die daar de diensten leiden, inclusief doop en avondmaal. 

Doe de dominee niet in de uitverkoop

Een onzalig plan,om predikanten met een hbo-opleiding toe te laten, vindt Ad van Nieuwpoort , predikant te Bloemendaal en Overveen.  In een opiniestuk licht hij zijn standpunt toe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden