Beeld Trouw

ColumnWelmoed Vlieger

Wees barmhartig, ook bij een burn-out

Ook al besef je dat je tekortschiet, dan toch aanvaarden dat je ten diepste aanvaard wordt – daarop berust volgens filosoof/ theoloog Paul Tillich de moed om te zijn. Ultiem voet aan deze grond van het bestaan krijgen, door de imperfectie heen. Dat laatste lijkt in onze samenleving aan erosie onderhevig. Steeds meer mensen gaan gebukt onder het gevoel te falen, onder een tirannie van perfect moeten zijn. Angst, depressie en gebrek aan zin en eigenwaarde zijn maar al te vaak het gevolg. Een op de zeven werknemers zou inmiddels onder een burn-out lijden en dat aantal neemt toe. Het roept bij mij de vraag op: hoe blijf je authentiek en stabiel in een samenleving waarin succes de norm is en de publieke opinie regeert?

Vorige week konden we overal in de media vernemen dat Marco Borsato zijn werkzaamheden voorlopig neerlegt vanwege een burn-out. Alle ups en downs in zijn carrière en privéleven werden uitvoerig op een rij gezet, samen met Borsato’s uitgebreide verontschuldigingen voor deze onverwachtse terugslag. Verborgen smart is halve smart, kon dichteres Jacqueline van der Waals (1868-1922) schrijven. “Peilden nieuwsgierige handen hoe diep de wonden zijn; hoe smartelijk zouden ze branden. Met haast onduldbare pijn.”

Sociale media tonen elk succes, maar ook elk gebrek

Die nieuwsgierige handen zijn overvloedig aanwezig. De sociale media tonen elk succes, maar ook elk gebrek – zo nodig wereldwijd. Traditionele media begeven zich in een ratrace: wie brengt de sensaties het eerst, het smeuïgst en het liefst met een morele toon van verontwaardiging. Met hun moraal krabben ze elkaar de ogen uit, zei Nietzsche ooit over de kerken. De opmerking lijkt inmiddels een bredere strekking te kennen: er wordt door de media immers ook flink aan verdiend.

Wee degene die de publieke opinie tegen zich krijgt. Fouten maken, afwijken van wat de norm is, wordt – zeker als je enige bekendheid hebt – genadeloos afgestraft.

Nieuw is deze ontwikkeling niet. Al in 1846 kreeg de Deense denker Kierkegaard te maken met de publieke schandpaal, door een botsing met boulevardblad De Korsaar. Naar aanleiding van een provocerende opmerking, die bij het blad blijkbaar niet in goede aarde viel, publiceerde De Korsaar een maandenlange stortvloed van satire op voornamelijk het uiterlijk van Kierkegaard. Zijn haardracht, zijn kromme rug en wankele gang: alles werd gretig en tot de laatste kruimel ingezet tot publiekelijk vermaak. De impact op de jonge schrijver was enorm. Hij raakte geïsoleerd van zijn belangrijkste inspiratiebron: de mensen die hij tijdens zijn dagelijkse wandelingen ontmoette op straat.

Een massacultuur met aangepaste braafheid als leidend motief

Het contrast tussen de oordelende massa en christelijke barmhartigheid voor de enkeling die buiten de orde is geplaatst, zou groot moeten zijn. Maar Kierkegaard kreeg te maken met een kerk die zelfgenoegzaam wegdook. Het verklaart dat hij nog kritischer werd op predikanten en kerken. Ze waren deel van een massacultuur, met aangepaste braafheid als leidend motief.

Maar dat is geen vanzelfsprekendheid. Kierkegaards ervaring met de media is langzamerhand gemeengoed geworden. De behoefte aan medemenselijkheid, besef van het menselijk tekort en aanvaarding van de enkeling die buitengesloten dreigt te worden, is groot. “Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen.” Actueler kan het bijna niet. Meer en meer is het christelijke geloof weer het contrapunt van waaruit het ooit begon: een plaats van barmhartigheid in een al te vaak onbarmhartig oordelende wereld.

Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Lees haar columns hier terug.

Lees ook:

Waarom is de burn-out zo’n groot probleem geworden?

Burn-out is een groot fenomeen geworden, hoe komt dat eigenlijk? We zijn de collectiviteit kwijtgeraakt en op onszelf teruggeworpen, zegt het filosofisch elftal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden