RECENSIE

We zouden als een soort behendige en coole surfer door het leven moeten gaan

Beeld RV

Surfen met Sartre
Aaron James, vertaald door Huub Stegeman
Uitgeverij Lemniscaat; 440 blz. € 18,95
**

Over de auteur

Aaron James is hoogleraar filosofie aan de Universiteit van Californië en, misschien nog wel belangrijker, van kleins af aan een fanatiek surfer. Van zijn hand verschenen 'Assholes: a Theory of Donald Trump' (2016) en eerder 'Assholes; a theory' (2012). James' expertise ligt op het gebied van de politieke filosofie. En op het gebied van golven.

Over het boek

Voor Sartre was waterskiën een verbeelding van vrijheid, schrijft James aan het begin van 'Surfen met Sartre; filosoferen op de golven van het leven'. Waarom de Franse existentialist dit beeld koos, is tamelijk raadselachtig. De waterskiër kan louter kiezen uit vasthouden en achter een luidruchtige speedboot aan voortrazen op twee latten of loslaten en rondspartelen... met twee latten.

Nee, dan James' metafoor: vrijheid is als het meebewegen van de surfer met de golven. Vrijheid is flow en adaptieve afstemming op iets wat groter is dan jij dat fundamenteel buiten je macht ligt (de zee, het leven). Anders dan bij populaire invullingen van het begrip, is flow voor James geen op stoïcijnse leest geschoeide gemoedstoestand, dat wil zeggen een die je onafhankelijk en in weerwil van de buitenwereld kunt cultiveren. Flow, aldus James, is een vorm van virtuositeit, niet iets wat je alleen maar voelt, maar iets wat je doet of beoefent in voortdurende een-tweetjes met de wereld om je heen. Vrijheid gaat niet over controle en een Sartriaans uitoefenen van je wil, maar om belichaamd, adaptief meebewegen.

Uiteindelijk zal James aan de hand van de surfer uitweiden over onze relatie tot werk, politiek en natuur.

Opvallende passage

"Als we in de rijke wereld wat minder werk zouden doen, zouden we daarmee meer ruimte laten voor het harde werk van miljarden verschrikkelijk arme mensen in de ontwikkelingslanden die zichzelf proberen te bevrijden van de grootste armoede en op weg zijn naar een soort middenklasse-inkomen. (...) Wij laten ons erop voorstaan dat we hard werken belangrijk vinden, dus waarom staan we het die mensen dan niet toe?"

Reden om het boek niet te lezen

James' stelling dat werken, zoals we dat nu doen, zorgt voor veel CO2-emissies en dat de surfer, die bij voorkeur weinig werkt en veel surft dus een soort modelburger is als het gaat om het tegengaan van klimaatverandering is weinig overtuigend en klinkt zelfs wat naïef. Gemakshalve laat James buiten beschouwing dat minder werken en meer surfen onder andere mogelijk is, omdat onze westerse levens zo spotgoedkoop zijn en 'verschrikkelijk arme mensen' amper betaald worden voor de productie van onze consumptiegoederen (surfboards en wetsuits incluis). Ook vergeet hij dat milieubelasting door de luchtvaart nauwelijks in de prijs van tickets wordt doorberekend - en reist de fanatieke surfer niet per vliegtuig heel de wereld rond op zoek naar golven?

De suggestie dat we als een soort behendige en coole surfers door het leven zouden moeten gaan is aansprekend, maar ook misleidend: zijn de externe factoren die je in het leven moet 'besurfen' niet veel complexer, diverser en verwarrender dan de zee? Als surfer heb je op het moment dat je surft met niemand te maken dan met jezelf en het water. Die sociale luwte is een morele luxe. Dat duidt op een groter probleem met het boek: James wil te veel. Surfen is metafoor en oplossing voor álles.

Reden om het boek wel te lezen

Het is altijd fascinerend om filosofie te lezen over lichamelijke activiteit. Fascinerend omdat het haast nooit écht werkt. "Waarover men niet kan spreken, moet men zwijgen", zei Wittgenstein, door James zelf aangehaald. Je zou ook kunnen zeggen: over sommige dingen moet je niet lezen of filosoferen, je moet ze doen. De wijsheid van de lichamelijke ervaring (van de surfer, danser, koorzanger of beoefenaar van vechtsport) zit in de ervaring zelf. Niet in het praten of schrijven over die ervaring. Van Surfen met Sartre krijg je geen zin om te denken, te lezen of de wereld te veranderen, maar wel zin om te surfen!

Lees ook:

Historicus Katja Happe werpt een nieuw licht op de deportatie van Joden uit Nederland

In haar standaardwerk over de Jodenvervolging in Nederland werpt Katja Happe nieuw licht op bekende feiten.

'Alles wat we typisch Frans vinden, komt uit Versailles'

Als iemand symboliseert wat wij allemaal zo mooi vinden aan Frankrijk, dan is het de Zonnekoning. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden