Column

We zijn de hogere waarden van onze democratie uit het oog verloren

Beeld Maartje Geels

Het zal echt zo’n vaart niet lopen, het zijn maar peilingen toch? Die Baudet is de zoveelste eendagsvlieg die veel roeptoetert maar uiteindelijk weinig voor elkaar krijgt. 

Dit soort opmerkingen hoorde ik het afgelopen jaar aan de lopende band. Dezelfde geluiden die alom klonken toen Trump in 2016 kandidaat was bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

En toen kwam Forum voor Democratie als grote winnaar uit de verkiezingsstrijd. De overwinningstoespraak van Baudet blonk uit in ondergangsretoriek. Het was een verhaal over botsende beschavingen, ongecontroleerde immigratie, klimaatketterij, crisis, schemer en zonsondergang, oikofobie en het verlangen naar een boreaal (lees: zuiver blank) Europa. 

Bewogen deed Baudet uit de doeken hoe een einde aan al deze ellende kan worden gemaakt, namelijk door strijd: “Wij zijn naar het front geroepen omdat het moet. Omdat ons land ons nodig heeft.”

Sinds de grootse zege van FvD en de apocalyptische speech van zijn leider hebben de relativerende opmerkingen van weleer (net als bij Trump destijds) plaatsgemaakt voor verbijstering, woede en giftige spot richting Baudet en de zijnen. 

Het verbaast me niks, wel irriteert het me. Zijn die woede en hoon dan onterecht? Is alleen al die speech niet voldoende reden tot grote zorg? Jawel. Maar vele malen zorgelijker vind ik het feit dat in een vrij en welvarend land als het onze een grote groep mensen welbewust op een partij stemt, die zonder omhaal de onvrijheid predikt. Die gelooft dat onze samenleving wordt ondermijnd door journalisten en universiteiten, die kortom de journalistieke en academische vrijheid verdacht maakt in plaats van beschermt.

Vertrouwen

Waarom? Wat brengt mensen in een land dat haar vrijheid zwaar heeft moeten bevechten tot deze cynische keuze? Wat is er met het vertrouwen gebeurd?

Laatst las ik ergens het volgende verhaal: ‘Als een schip in volle zee vaart en alles in het rond steeds wisselt, de golven sterven en worden geboren, dan staart de zeeman niet op de golven neer, want zij veranderen. Hij kijkt op naar de sterren. Waarom? Omdat die trouw zijn. Zoals zij er nu staan stonden ze er voor de voorvaders en zullen ze er staan voor de komende geslachten.’

Ik denk dat we de sterren uit het oog zijn verloren, de hoge waarden – waarvan vrijheid de belangrijkste is – die de grondslag en rechtvaardiging van onze democratische rechtsstaat vormen. Ze leven niet meer en worden niet meer op een doorleefde wijze doorgegeven. 

En dat is zeker ook te wijten aan de bestaande partijen die, varend op angst, met alle electorale winden meewaaien. Wat overblijft zijn de wisselende golven van vage retoriek, narcistische praatjes en ingestudeerde monologen over koopkracht, vaasjes en de zoveelste ‘te betreuren’ kwestie. Achter de bloedeloze woorden en feiten gaat geen verhaal, geen perspectief of ideaal meer schuil.

Zo kan een verhaal van romantische oersentimenten en nevelige toekomstperspectieven postvatten. Bij gebrek aan gedegen visies en vergezichten van middenpartijen die erop rekenen stemmen te trekken met handigheidjes en vage slogans. ‘Wie aldoor op de wolken ziet, zal niet maaien’, zegt Spreuken. Kierkegaard zei op zijn manier hetzelfde: wie een huwelijk met de tijdgeest aangaat, zal snel weduwnaar zijn. De middenpartijen staan als weduwnaren en wolkenduiders aan de kant te huilen. De tijdgeest werd hun kompas. De sterren zien op afstand hun tranen flonkeren en ze schudden het hoofd.

Filosoof Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Hier leest u haar eerdere columns.

Lees ook: 

Ongrijpbaar, paradoxaal, pragmatisch - wie is Thierry Baudet?

Wie is Thierry Henri Philippe Baudet, de man die op 20 maart bij de Statenverkiezingen de meeste stemmen kreeg? En hoe is zijn denkwereld gevormd? Een profiel.

In het paradijs van Baudet is de slang nooit ver weg

Je hoort weleens dat we een ongelovig land zijn geworden, maar na woensdagavond geloof ik daar niets meer van, schreef Stevo Akkerman vorige week. ‘Zelden zal een politieke toespraak zo religieus zijn geweest, en dan ook nog zo vervuld van doem, als de overwinningsspeech van Thierry Baudet.’ 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden