Beeld Trouw

Column Welmoed Vlieger

We schelden en stampvoeten er wat op los. Maar overschatten we onze eigen volmaaktheid niet?

Redenen in overvloed om diep, diep verontwaardigd te zijn in deze donkere dagen. Is het niet de stikstof-crisis dan toch wel de verkiezing van Greta Thunberg als Persoon van het Jaar door Time, of de snerende tweet van Trump daarover, of anders wel het belabberde optreden van staatssecretaris Menno Snel in de kinderopvangtoeslagaffaire of... We schelden en stampvoeten er wat op los. Maar overschatten we intussen onze eigen volmaaktheid niet?

Woede

Toen ik vorige week de beelden zag van de zwartgelakte pagina’s in de dossiers die gedupeerde ouders in de kinderopvangtoeslag-affaire ontvingen, voelde ik een golf van woede opkomen. Ondertussen moest ik een lezing over de middeleeuwse mysticus Meister Eckhart voorbereiden. Echt soepel liep dat aanvankelijk niet.

Eckhart, hoewel al in zijn eigen tijd een zeer geliefd denker en spreker, had zeker in zijn latere jaren niet bepaald de wind mee. De aartsbisschop van Keulen had het niet zo op deze eigenzinnige vrijdenker, die zijn preken nota bene in de volkstaal – in die tijd zeer ongebruikelijk – ten gehore bracht. De laatste twee jaren van Eckharts leven werden dan ook overschaduwd door een ketterproces dat in 1329 eindigde met een pauselijke veroordeling. De gerechtelijke uitspraak zou Eckhart niet meer meemaken, hij overleed vlak na zijn verdediging.

Vurig pleidooi voor vrijheid

Eckhart bleef tot het laatste moment kalm en bedachtzaam, tot en met die verdediging in Avignon aan toe. Het moet iets te maken hebben gehad met zijn levensfilosofie. Eckharts hele leven kan worden beschouwd als een vurig pleidooi voor een vrijheid die niet gemanipuleerd, niet afgenomen of uitonderhandeld kan worden en die als zodanig het onvervreemdbare fundament van ieder mens is.

Nu is er wel een groot verschil tussen Eckharts vrijheidsopvatting en die van ons. Voor Eckhart is vrijheid niet zoiets als willekeur of oneindige keuzevrijheid maar geworteld in een gemoedstoestand die hij ‘gelatenheid’ noemt.

Gelatenheid

Over die gelatenheid moest dus mijn lezing gaan. Terwijl ik met een schuin oog de nieuwsberichten rond de kinderopvangtoeslagaffaire op Twitter in de gaten hield, probeerde ik de juiste woorden te vinden voor iets waar ik op dat moment geen enkele affiniteit mee voelde. Toch zette juist die botsing tussen mijn boosheid en Eckharts gedachtegoed me aan het denken.

Eckharts gelatenheid heeft niks met apathie of gevoelloosheid te maken en alles met het doorleven van de onvolkomenheid en onbestendigheid van dit bestaan. Het gaat hem om een houding van radicale openheid, zonder deze meteen weer in te vullen met allerlei meningen en oordelen over de mensen en gebeurtenissen om ons heen. Zo’n openheid is uiteindelijk alleen mogelijk in liefde. Liefde die het goede in de ander ziet en toch niet bedrogen kan worden. Een onschuld die niet naïef, maar wel onbevangen is.

Innerlijke terechtwijzing

Advent bepaalt ons bij Degene die dit als kind en als tot het kruis veroordeelde volwassene bleef dragen. Een gelatenheid die niet passief is. Een sereniteit die niet gedistantieerd is. Een aanwezigheid die niet opdringerig maar wel uitnodigend is. Een grootsheid die niet moraliserend, maar wel superieur is. Superieur ook aan de eigen boosheid en verontwaardiging, omdat de liefde deze optilt tot vergevingsgezindheid.

Ik kon de stap naar Eckhart weer zetten: een innerlijke terechtwijzing rijker.

Lees ook:

De mystieke giechel

Schrijver Oek de Jong verslond de boeken van Meister Eckhart, maar iets belemmerde hem de toegang tot het denken van de mysticus: het woordje ’God’. Tot hij de betekenis ervan ontdekte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden