ColumnStijn Fens

We kunnen niet zonder bibliotheken

In de krant stond deze week een ­foto van een oudere vrouw in een boekwinkel. Ik dacht tenminste dat dat het was. Aan haar rechterarm hing namelijk een rood winkelmandje. In haar handen had ze een opengeslagen boek. Het was alsof ze zich afvroeg: ‘Zal ik het kopen of niet?’

Maar de vrouw, die een bril met een modern zwart montuur droeg, was niet in een boekwinkel, maar in de openbare bibliotheek van Leusden. Die is nu gesloten – net als al die andere leespaleizen van ons land – in een ­poging de opmars van het coronavirus te stoppen. ‘Nog snel boeken hamsteren, voordat ook de bieb dichtgaat’, stond er boven het artikel waar de foto bij geplaatst was. (Degene die ooit de liefdeloze afkorting ‘bieb’ voor ‘bibliotheek’ heeft bedacht, kan zelf geen groot lezer zijn geweest.)

Boeken hamsteren heeft iets sympathieks. Hamsteren als activiteit op zich niet. Vervang je ‘boeken’ in die krantenkop door ‘wc-papier’ of ‘munitie’ dan krijgt het verhaal een heel andere lading. Maar goed: uit het artikel bleek dat boeken, net als wc-papier en voedsel, een eerste levensbehoefte zijn. Mensen kwamen niet voor boeken, maar voor ‘een stapel leesvoer’, las ik. Verder werd duidelijk dat er sprake was van een noodsituatie in Leusden. De ‘klanten’, zoals ze genoemd werden, moesten in de rij staan en mochten één voor één naar binnen. Teruggebrachte boeken moesten 36 uur in quarantaine. ‘Eindelijk rust’, hoor ik ‘Oorlog en Vrede’ van Leo Tolstoj al denken. ‘Als ze me maar niet te dicht bij Anna Karenina leggen.’

Ik hou van bibliotheken. Het huis waarin ik opgroeide stond tot aan het plafond vol met boeken. Dat was ook een beetje eng. Als die boekenkasten omvallen ben ik dood, dacht ik als kleine jongen. Tot ik zelf begon te lezen en de wereld zich voor mij opende. Thuis hadden we natuurlijk ook niet alles en dus fietste ik naar het leespaleis in mijn dorp voor boeken over Rembrandt, Rome en ruimtevaart. Ik bleef vaak tot sluitingstijd, liet me dan naar de uitgang begeleiden en bleef vervolgens voor de deur wachten tot binnen het licht uitging. De boeken gingen slapen.

Cultuur legt het altijd af tegen het grootkapitaal

Het kabinet ziet in de leespaleizen potentiële besmettingshaarden, voor mij is een bibliotheek toch vooral het voorportaal van een andere wereld. Waar troost te vinden is, waar je fantasie wordt geprikkeld en waar je leesliefdes voor het leven maakt. Echt een mentale uitlaadklep, om met de premier te spreken. Waar de romans staan die jou hebben gevormd. Een rusthuis vol oude bekenden als Madame Bovary, Ina Damman en Pluk van de Petteflet. Je gaat met je ogen de ruggen van de boeken af en groet ze even. Ze hielden je ooit gezelschap en gingen toen in de handen en ogen van anderen over.

Van het kabinet mochten we niet meer naar bibliotheken en theaters, maar nog wel naar de Mediamarkt en Ikea. Zo op het oog ook toegangspoorten naar een nieuwe wereld, maar beide eigenlijk voorspiegelingen van de hel. Winkels die kooplust moeten opwekken, paleizen van de snelle behoeftebevrediging. Of het nou om airpods, lcd-schermen of Billy-boekenkasten gaat. En, blijkt ook maar weer: de cultuur legt het altijd af tegen het grootkapitaal, ook bij dit kabinet.

Ondertussen is in veel bibliotheken het licht uitgegaan. De collectie staat er ontspannen bij, zou je denken. Maar binnenin de boeken is gemor hoorbaar. ‘Die twee weken gaan wij niet volhouden’, klinkt het bij de vrijetijdsboeken. Een gelijke stemming heerst er bij de strips. Nog even en de romans voegen zich bij hen en dan kan het zomaar gebeuren dat zij hun hoofdpersonen loslaten. Die breken vervolgens de bibliotheekdeuren open en verspreiden zich over het land. Pluk van de Petteflet dringt ongezien huizen binnen en haalt stiekem schroefjes uit Billy-kasten, Madame Bovary houdt in een winkelstraat mensen aan en haalt bruusk de airpods uit hun oren. Dokters uit doktersromans voeren onbevoegd operaties uit. Overal duiken romanpersonages op die het dagelijks leven verstoren dat er nog is. De onrust neemt steeds ernstiger vormen aan.

Maar zover hoeft het niet te komen. Beste minister-president: gooi alle biblio­theken weer open. En dan dag en nacht. Zodat er in Leusden geen rijen meer staan en de bibliotheek weer de mentale uitlaadklep wordt die we juist nu zo hard nodig hebben. Mede ­namens Pluk van de Petteflet: heel veel dank.

Trouw-redacteur Stijn Fens volgt de katholieke kerk al decennia op de voet en schrijft columns over het geloof en zijn persoonlijk leven. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden