FilosofieRecensie

Wat je van katten leren kan

null Beeld
Beeld

John Gray
De filosofie van een kat. Katten en de zin van het leven
Vert. Paul Janse Spectrum; 224 blz. € 20,99
★★

Laura Molenaar

De auteur

De Britse schrijver John Gray was hoogleraar politieke wetenschappen aan de universiteit van Oxford. Eerder schreef hij ‘Zeven vormen van atheïsme’, ‘De stilte van dieren’ en ‘Strohonden’. Niet te verwarren met de Amerikaanse John Gray (‘Mannen komen van Mars, vrouwen van Venus’).

Het boek

In korte, behapbare hoofdstukken over gelukkig zijn, ‘kattenethiek’, liefde, de dood, en de zin van het leven, ontleedt Gray onze relatie met katten, en de verschillen tussen kat en mens. Dat doet hij aan de hand van de ideeën van schrijvers en filosofen. Aan het eind staan tien ‘kattentips voor het goede leven’. Toch is dit boek geen zelfhulpboek: het is eerder een verkenning van de vraag wat wij van katten kunnen leren.

Waarom mensen een lesjekat-zijn nodig hebben

Waarom filosoferen we? Geen gekke vraag, en een filosofische bovendien. In ‘De filosofie van een kat’ beantwoordt John Gray de vraag vanuit de filosofie van Blaise Pascal (1623-1662), die schreef: ‘De enige oorzaak van het ongeluk van de mens is dat hij niet weet hoe hij rustig in zijn kamer moet blijven’.

Mensen zijn zelfbewuste dieren, en daarom verdringen we nare dingen – het lijden, de dood – het liefst naar het onderbewuste. Dat lukt maar ten dele, en geplaagd door onze sterfelijkheid blijven we doelloos zoeken naar de zin van het leven. Rust vindt de mens vooral in religie en filosofie, die de angst voor onze sterfelijkheid kunnen beteugelen met een hiernamaals, of levensoverstijgende ideeën.

null Beeld
Beeld

Katten, daarentegen, zijn niet bezig met het verdringen van vervelende dingen of het zoeken naar een oplossing voor hun ongeluk. ‘Pijn wordt geleden en weer vergeten, waarna de vreugde van het leven terugkeert’, schrijft Gray.

Reden om dit boek niet te lezen

De beste stukjes zijn die waarin Gray de verschillen tussen kat en mens beschrijft, maar die zijn helaas schaars. Jammer ook dat Gray zijn eigen relatie met zijn katten niet beschrijft, want volgens de achterflap leeft hij al bijna dertig jaar met verschillende poezen samen.

In plaats daarvan word je getrakteerd op de wat warrig opgeschreven ideeën van de meest uiteenlopende filosofen en schrijvers, onder wie Laozi, Samuel Johnson, Sidonie-Gabrielle Colette en Nikolaj Berdjajev. Daardoor komt geen van die denkers echt goed uit de verf, en bij sommige passages is het niet helemaal duidelijk waarom de schrijvers/filosofen überhaupt worden behandeld, behalve dat ze een keer iets over katten hebben geschreven.

De argumenten van Gray overtuigen ook niet helemaal. Hij hamert steeds op de verschillen tussen katten en mensen, waarbij doorklinkt dat de katten het beter bekeken hebben dan wij. Mensen hebben weet van hun sterfelijkheid, katten niet. Mensen kunnen pas gelukkig zijn als ze hun leven zin kunnen geven, voor katten geldt dat niet. Menselijke liefde krijgt een bittere nasmaak door jaloezie en ijdelheid, maar katten hebben een veel pragmatischere relatie met andere dieren en mensen. Maar als dat klopt en wij echt zo anders zijn dan katten, lukt het ons dan wel om te leren van het leven van een kat, of zijn we te verschillend? De tiende ‘kattentip voor het goede leven’ is: ‘Als het je niet lukt om een beetje meer als een kat te leven, keer dan zonder spijt terug naar de menselijke wereld van de verstrooiing’. Tsja.

Waarom schrijft Gray eigenlijk een boekje over filosofie, als filosofie juist die verstrooiing biedt om maar niet over de nare dingen des levens na te hoeven denken? Hij lijkt die tegenstelling zelf niet gezien te hebben. Kattentip negen luidt, zonder ironie: ‘Hoed je voor mensen die zeggen dat ze je gelukkig zullen maken’. Zou Gray wel eens in de spiegel kijken?

Reden om dit boek wel te lezen

Gray heeft een soepele pen, en hij schudt schijnbaar zonder moeite amusante anekdotes uit zijn mouw. Je krijgt zin om meer over katten te gaan lezen. Een licht boekje – of kerstcadeau – voor wie niet zoekt naar diepgravende filosofische argumenten maar naar een beetje verstrooiing, in het licht van de naderende dood.

Lees ook:

John Gray heeft weinig op met het vooruitgangsgeloof. Voor hem is dat de bron van veel ellende; uit het verleden, het heden en naar gevreesd moet worden ook van de toekomst. Maar denk niet dat hij terug wil naar de goede oude tijd: hij is een groene conservatief.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden