recensie

Wat is dat eigenlijk, je thuis voelen?

Beeld Colourbox

Pieter Hoexum
Thuis. Filosofische verkenningen van het alledaagse.
Atlas Contact; 208 pagina’s; € 21,99
★★★★☆ 

De schrijver

Pieter Hoexum (1968, Meppel) publiceerde eerder ‘Kleine filosofie van het rijtjeshuis’ (2015). Hierin verdedigde hij de sociale woningbouw in het algemeen en het rijtjeshuis in het bijzonder (‘de gulden middenweg tussen individualisme en collectivisme’).

Het huis van Roland Holst

Om zich het hoofd te breken over een nieuw boek verlaat Hoexum zijn rijtjeshuis in een Purmerendse Vinexwijk en strijkt hij enkele maanden neer in het (vrijstaande!) Adriaan Roland Holsthuis te Bergen. Via een constructie van het Fonds voor de Letteren kunnen auteurs dit schrijvershuis tegen een schappelijk tarief huren. Hoexum vraagt zich af of hij zich als logé in de woning van een vermaarde Nederlandse dichter wel thuis kan voelen. Wat is ‘thuis’ eigenlijk?

Aangezien Hoexum zowel geïnteresseerd is in architectuur als in wijsbegeerte, begint hij zijn denkoefening vanuit de materie. Hij loopt de beangstigend steile trap van het Roland Holsthuis op en af, hij betast de krukken van de binnendeuren, hij neemt plaats op Roland Holsts geliefde draaistoel in de erker en doordenkt de dingen die zo alledaags zijn dat ze vaak voor lief worden genomen. Die overpeinzingen tekent hij op in ultrakorte hoofdstukken. Uiteindelijk koestert Hoexum vooral de paradox van het wonen: zodra je je ergens veilig hebt genesteld, voel je je sterk genoeg om de wereld te verkennen.

Opvallende passage

De filosoof plaatst zichzelf in een specifieke traditie: “Naast de systeembouwers waren er ook sceptici die de boel weer afbraken, of essayisten zoals Montaigne, die niet als een hoofd op pootjes, als een geest door de wereld zweefden, maar juist altijd schreven vanuit hun lichaam en de situatie waarin dat zich bevond. Terwijl de eersten weidse vergezichten schilderen, stichten de laatsten met losse opmerkingen vooral verwarring.”

Reden om dit boek niet te lezen

Hoexum verwijt de door hem zo gewaardeerde modernistische architecten dogmatisme, omdat ze een schuin dak ‘fascistisch’ vonden. Op zich een terecht verwijt, maar iets meer historische context was hier op zijn plaats geweest. In onder andere ‘Grijs verleden’ van Chris van der Heijden wordt beschreven hoe een deel van de oorlogsgeneratie werd geïndoctrineerd met de gedachte dat juist platte daken ‘fout’ waren; aangezien het in Nederland vaak regent was een schuin dak volgens NSB-propagandisten de enige patriottische keuze. Met die wetenschap komt het modernistische oordeel over ‘fascistische’ schuine daken minder uit de lucht vallen, maar wordt die onderdeel van een complexe dialectiek.

Reden om dit boek wel te lezen

Ik moet bekennen, tussen alle meditaties over het alledaagse door, blijf ik als sensatiebeluste lezer toch nieuwsgierig naar wat er zou gebeuren als Hoexum iets rampzaligs overkomt op zijn logeeradres: een onuitwisbare jusvlek op Roland Holsts draaistoel in de erker, bijvoorbeeld, of een kleine keukenbrand. Die ramp komt natuurlijk niet, en als hij wel was voorgevallen had Hoexum er in dit boek waarschijnlijk niet mee uit de voeten gekund. In ‘Thuis’ draait alles juist om alledaagse situaties en handelingen, om scherp kijken naar de dingen die zó vertrouwd zijn dat ze onzichtbaar zijn geworden.

Hoexum is de eerste om toe te geven dat die scherpe, zichtbaar makende blik niet altijd helpt om iets te begrijpen: zodra je je afvraagt waarom een stoel zo lekker zit, wordt hij minder comfortabel. Zo ook wanneer je een fenomeen als ‘wonen’ doordenkt: dan raak je de grip erop kwijt. Wonen zit in het doen. Bovendien is wonen altijd een poging tot, nooit een voltooide daad. Doe alsof je thuis bent, bedenkt Hoexum, dan ben je al een heel eind.

Is dat niet een open deur? Zijn er in het huidige tijdsgewricht niet urgentere zaken aan de orde?

Toch is Thuis op Hoexums eigen, ingetogen manier wel degelijk een politiek boek. Zo bekritiseert de schrijver de manier waarop nationalistische politici het concept ‘thuis’ verwringen. De begrippen ‘thuis’, ‘afkomst’ en ‘bestemming’ zijn bijvoorbeeld niet hetzelfde, analyseert Hoexum. Dat moeten we ons ook niet door charlatans op de mouw laten spelden. Heimwee is niet een probleem dat met vaderlandsliefde op valt te lossen, het is simpelweg onze condition humaine. Hoe eerder we dat accepteren, hoe beter.

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Lees ook: 

De koele keuken

Schrijver Pieter Hoexum droomt over keukenspecialiste Anki van Ikea. En ontdekt dat de eerste moderne keuken ontworpen is door een vrouw die niet van koken hield.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden