null Beeld

ColumnMarli Huijer

Wat heeft de slijterij wat de boekwinkel niet heeft?

Marli Huijer

In het donker en de regen sta ik voor de boekhandel. Alweer lockdown, echt iets om te vergeten. Door het raam zie ik de boekhandelaar bij een leeslamp zitten schrijven. Zou ik op het raam kloppen? In het kerstweekend ben ik begonnen aan De dood in Taormina van Arnon Grunberg. Halverwege moest ik stoppen, de vakantie was voorbij en het boek behoorde mij niet toe.

In het hotel waar we verbleven, spookte het beeld van Gustav von Aschenbach uit De dood in Venetië van Thomas Mann door mijn hoofd. De schrijver op leeftijd die geobsedeerd raakt door de jonge Tadzio en daardoor de dodelijke infectieziekte die rondwaart, negeert. Wie zou er in Taormina doodgaan, zou het de kunstenaar op leeftijd zijn? Of treft het noodlot deze keer de jeugd?

Het scherm wordt nat

De boekhandelaar zal mijn verslaving begrijpen. Een lezer kan niet zonder boeken. Echte boeken. Maar hij zal de regels van de overheid niet willen overtreden. Daar moet ik rekening mee houden. Het is niet goed om hem in verleiding te brengen. Op mijn telefoon probeer ik de website van de boekhandel te openen. Het scherm wordt nat, de toetsen reageren niet. Nog één keer kijk ik naar de boekhandelaar, dan loop ik terug.

Een dag later kan ik het boek via ‘click en collect’ ophalen. Achter de deur is een koord gespannen. Verderop liggen honderden boeken uitgestald, tafels en planken vol. Een feestmaal, maar onbereikbaar. De verleiding om onder het koord door te kruipen en me tegoed te doen aan het heerlijks, is groot. Zou ik me tegenover een rechter weten te verdedigen, overtuigend kunnen uitleggen waarom het me niet lukte om bij de boeken weg te blijven?

Geschamper van Socrates

In de Phaedrus van Plato schampert Socrates dat de uitvinding van het geschreven woord tot vergetelheid zal leiden. Als alles op papier staat, valt de noodzaak om je geheugen te trainen weg. Je kunt nog zoveel opzoeken in boeken, of nu op Wikipedia, wijzer word je er niet van. Het echte werk is toch het gesproken woord, vooral de dialoog en het betoog. ‘De literaire tuintjes die schrijvers met letters beplanten’ zijn enkel tijdverdrijf, je kunt gerust zonder.

De rechter die zich op Socrates zou beroepen om me te bestraffen, zou ik erop wijzen dat we de overlevering van Plato’s dialogen toch maar mooi aan het schrift te danken hebben. Natuurlijk, het gesproken woord is van belang. Sterker, het vormt nog altijd de basis van de vele filosofische en literaire cafés, scholen en festivals die Nederland rijk is. Maar nu er vanwege het coronabeleid vrijwel geen lezingen, dialogen en voorleesavonden in voor publiek toegankelijke ruimtes zijn en de kurk waarop literatuur en wijsbegeerte van oudsher drijven verpulvert, rest ons alleen het boek.

Geachte mevrouw de rechter

De enige filosofie of literatuur die nog floreert, is die van het geschreven woord. “En dus, geachte mevrouw de rechter, kon ik het niet nalaten om naar de boekenkast te lopen en de nieuwste uitgaven door mijn handen te laten gaan.”

Met de Grunberg op zak loop ik een drankwinkel binnen. Het is druk. Ik pak fles na fles en strijk over hun hals, buik en ziel. ‘Geestrijk’ lees ik op een etiket. Wat bieden zij dat een boek niet geeft? Zonder iets te kopen verlaat ik de winkel. Mijn tred is licht. Straks weet ik hoe het in Italië zal aflopen.

Marli Huijer (1955) was arts, maar maakte de overstap naar de filosofie. Ze is emeritus hoogleraar publieksfilosofie. In 2015 en 2016 was ze Denker des Vaderlands. Lees haar columns hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden