ReportageIconografie

Wat hebben religieuze heiligen en YouTube-idolen gemeen? ‘Ze brengen hun boodschap op een herkenbare manier’

Moderne iconen: Beyoncé met man en vader. Beeld Studio Edison

Wat hebben religieuze heiligen en YouTubers met elkaar gemeen? Kunstenaar Mathijs Vissers drukt dat uit in twintig portretten van moderne heiligen, te zien in museum Krona in Uden.

Vrolijk kwetterend huppelt een kinderklas museum Krona in Uden uit. Ze rennen over de paadjes van de kruidentuin van het vroegere abdijcomplex waarin het museum is gevestigd. Ze zijn een jaar of 10, 11; oog hebben ze niet voor het groen binnen de kloostermuren. In het museum maakten ze zojuist net een kunstwerk van hun idool. Daar zijn ze vol van. Ze tekenden hun favoriete vloggers, voetballers, artiesten.

Sommigen gaven hun helden een aureooltje. En daarmee zitten ze in het hart van de tentoonstelling #Blessed, van de Udense kunstenaar Mathijs Vissers. Die wil met zijn schilderijen van hedendaagse digitale sterren vol met verwijzingen en symbolen laten zien ‘dat de mens altijd de neiging heeft iets te zoeken dat hoger is dan zichzelf.’ Vroeger deden mensen dat, zegt de kunstenaar, door heiligen te vereren, nu door met vaak miljoenen anderen idolen op sociale media te bewonderen. Hedendaagse aanbidding in een eeuwenoude religieuze omgeving, daar draait het bij deze expositie om in het museum voor religieuze kunst.

Vanuit de tot museumcafé verbouwde refter kijken kunstenaar Vissers (31) en conservator Sid Pubben (26) de schoolklas nog even na. Een van de leuke dingen aan deze tentoonstelling vinden ze dat die een jeugdiger publiek trekt dan het museum normaal gesproken bereikt. Dat merkten ze al bij de reactie van de wethouder; daags nadat zij de expositie had geopend, kwam ze langs met haar kinderen. Er is ook al een oma geweest die van haar kleinzoon beslist het schilderij van YouTuber PewDiePie met zijn meer dan 100 miljoen volgers moest bekijken.

Felle contrasten met de ingetogen heiligen

Het werk van PewDiePie op zijn troon (‘A View of the Throne’) is een van de twintig schilderijen die tentoongesteld worden in de tot expositieruimte verbouwde schuur van het klooster. Mathijs Vissers heeft ook een schilderij gemaakt rond Mark Zuckerberg, oprichter van Facebook, hij heeft rapper Kanye West afgebeeld, en Instagram-koningin Kylie Jenner. Zangeres Beyoncé hangt er te midden van haar vader en haar man. En Vissers heeft ook twee Udense sterren in zijn collectie opgenomen: Giel de Winter, nu creative director bij Talpa, die groot werd met zijn StukTV, en make-up ster Nikkie de Jager.

Vissers heeft voor zijn schilderijen felle kleuren gebruikt, het oranje en geel knalt van de werken af, een aantal artiesten heeft een gouden aureool of een blinkende kroon. Wat dat betreft is het contrast met de heiligenbeelden groot. Aan de schuine muren hangen beelden van Christus, aartsvader Abraham, van de heilige Cecilia, die muzikanten beschermt, en van Lucia, de patroonheilige van de blinden. Zij zijn hier en daar voorzien van tierelantijnen, maar de sfeer die ze uitstralen is onveranderd ingetogen en devoot.

Mathijs Vissers en zijn ‘moderde iconen’.Beeld Studio Edison

“Zij kijken toe”, zegt conservator Pubben, wijzend naar de muren. “We hebben deze beelden expres laten hangen, want de heiligen passen hier heel goed. Deze expositie geeft een moderne kijk op religie, het laat zien hoe mensen omgaan met dingen die groter zijn dan zijzelf.”

Beide groepen hebben ook een groot publiek – wereldwijd hebben de christelijke heiligen vermoedelijk meer volgelingen dan hedendaagse idolen nu volgers hebben op internet. Pubben ziet veel overeenkomsten: “De sterren van nu zijn zich heel bewust hoe ze zich in de media manifesteren. Ze hebben dat beeld helemaal zelf geconstrueerd, om maar zoveel mogelijk impact te hebben. Bij de heiligenbeelden is dat ook zo. Ze brengen hun boodschap op een herkenbare manier naar buiten.” Verschil is wel, dat de sterren zichzelf tot beroemdheid maken, terwijl de heiligen pas ná hun leven worden geëerd. “Zij wisten er niks van dat ze zo’n status hadden. Ze zijn bescheidener en meer lijdzaam”, zegt kunstenaar Vissers.

De bij voor Queen Bee

De schilderijen zitten vol symbolen die de wereld blootleggen waarin de moderne heiligen opereren. Soms zijn ze eenvoudig te herkennen, het logo van Facebook bij Zuckerberg, dat van Instagram bij Kylie Jenner, de bij naar de bijnaam van Beyoncé, Queen Bee. Ook het kruis en de ster, naar de christelijke en Joodse afkomst van Drake laten zich makkelijk raden.

Maar de shutter shades van Kanye West, de brofist van PewDiePie, de Fortnite Lama van speler Ninja... een oudere bezoeker heeft geen idee wat het allemaal betekent. Niettemin wil ze Vissers feliciteren met zijn tentoonstelling. “Ik kende deze mensen allemaal niet, en het zijn ook allemaal vreemde woorden voor me. Maar ik vind het prachtig”, zegt ze tegen een glunderende Vissers.

Nikki de Jager.Beeld Studio Edison

De museumstaf had wel zo’n vermoeden dat het gangbare publiek in het museum niet vertrouwd is met de wereld van de digitale sterren, daarom is bij deze tentoonstelling een handzaam boekje gemaakt waarin de mensen en de symbolen betekenis krijgen.

Is het verering of aanbidding?

Bekender zijn de vaste bezoekers met de terminologie. De conservator spreekt van ‘hedendaagse aanbidding’, en daarmee zit hij, zo kreeg hij te horen, fout. ‘Heiligen aanbid je niet, die vereer je. Alleen God wordt aanbeden’, klonk het streng van katholieke zijde. “Maar we hebben het bewust gehandhaafd”, zegt Pubben. “Als je de invloed ziet die de moderne heiligen hebben op hun miljoenenpubliek, is het dan verering of aanbidding?”

“Goede vraag”, zegt kunstenaar Vissers. “Het ligt aan de persoon, maar bij Beyoncé wordt het aanbidding, het krijgt bovenmenselijke, bijna religieuze trekken.” Ook PewDiePie valt wellicht in die categorie, overweegt Vissers. Toen het spel Minecraft op zijn retour was wist hij dit met een enkele opmerking weer aan een enorme heropleving te helpen.

Of hij zelf ook in de categorie bewonderaars valt, dat vindt Vissers moeilijk te zeggen. “Het zijn niet per se mijn idolen”, zegt hij. “Ik observeer graag. Ik vind het interessant wat er gebeurt, hoe zo’n fenomeen ontstaat en hoe het kan groeien. Ze doen het ook om zichzelf groot te maken. Is het nep? Vast. Het is ondoorzichtig, je weet niet hoe het echt met ze gaat. Zijn het voorbeelden die gevolgd moeten worden, of is het puur entertainment? Ik heb er niet per se een mening over, dat laat ik graag aan de bezoeker over.”

Huis van de Birgittinessen

Museum Krona is onderdeel van de abdij van Uden. Sinds 1713 wonen daar Birgittinessen, een van oorsprong Zweedse kloosterorde voor mannen en vrouwen. In Nederland vestigden zij zich in 1443 in Rosmalen, maar toen het katholicisme daar in de achttiende eeuw werd verboden, verhuisden ze naar Uden. De Birgittinessen leven van de kruidentuin en de velden rond het klooster. Zij mogen niet naar buiten, ze vullen hun dagen met gebed en contemplatie.

In de jaren zeventig werd de orde steeds kleiner. Momenteel zijn er nog vijf zusters, de jongste is 48. In een vrijgekomen deel van het klooster werd in 1973 het Museum voor Religieuze Kunst gevestigd. Sinds de verbouwing in 2019 heet het Museum Krona. Krona betekent kroon en verwijst naar de Zweedse wortels en het kroontje dat de Birgittinessen dragen. In het museum zijn laatmiddeleeuwse beelden te zien en er is een collectie iconen, zilver en hedendaagse religieuze kunst.

Lees ook:

's Werelds bekendste YouTuber PewDiePie is uitgeteld: ‘Op YouTube hol je jezelf uit’

PewDiePie is uitgeput en stopt voorlopig met zijn populaire YouTube-kanaal.  ‘Een verstandige beslissing’, vindt de Nederlandse muzikant en YouTuber Blanks.

Nooit de deur uit zonder make-up

Stop met make-up en wees jezelf, prediken voorvechtsters van de natuurlijke look. Voor tieners is het een grote stap om met een kaal gezicht de deur uit te gaan. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden