Hype

Wat gebeurde er met 'Vijftig tinten grijs'?

Een voetganger loopt langs een reclamebord voor de filmvertoning van Fifty Shades of Grey op het Internationale Film Festival van Berlijn in 2015.Beeld Reuters

Niets is zo relativerend als het lezen van oude kranten. Ik kan het weten: mijn werkkamer ligt er vol mee. Af en toe leg ik een klein stapeltje naast mijn luie leesstoel. Uit hun vergetelheid verrezen trekken de zorgen, opwinding, angsten en verontwaardiging van eergisteren aan mij voorbij. Over de stijgende koers van de euro. Over de teloorgang van GroenLinks. Over de triomfen van Yuri van Gelder. Over de seksuele revolutie van Vijftig tinten grijs.

In een oude wetenschapsbijlage van de liberale avondkrant kom ik een hele spread tegen over 'De verleiding van SM'. Nog geen anderhalf jaar oud, dus eigenlijk al uit de nadagen van de grijstintenhype. In Nederland waren er toen zo'n 1,7 miljoen exemplaren van verkocht. Wereldwijd 125.000.000, zegt het artikel. Het buikbandje van mijn eigen exemplaar uit 2012 juicht nog over 3,5 miljoen in de VS alleen. 'Vijftig tinten grijs zet vrouwen in vuur en vlam,' zou de New York Times hebben geschreven.

Daarmee was de toon gezet en de controverse een feit. Hoe kunnen moderne vrouwen genieten van een roman over een meisje dat van haar onderwerping geniet? Dat vroeg menige opiniemaker zich af. En die ook nog eens geschreven was door een vrouw? Intussen lonkten damesbladen naar nieuwe abonnees met zweepjes en handboeien als welkomstgeschenk. Asha ten Broeke, toen nog columniste van deze krant, zag er de definitieve bevrijding in van de vrouw en haar lust.

Gulle gevers

Je vraagt je af wat er met al die miljoenen boeken gebeurd is. En met de parafernalia die erbij hoorden. Een Engelse liefdadigheidsorganisatie deed al eens een dringende oproep géén exemplaren van Fifty Shades meer in te leveren bij de inzamelingpunten voor tweedehands spullen. De pakhuizen lagen er al tot aan de nok mee vol. Gun de minvermogenden ook hun pleziertjes, moeten de gulle gevers hebben gedacht.

Kennelijk verging het dat schuldige leesplezier net zo als met de bestsellers die 'per strekkende meter' binnenkomen bij de kringloopwinkel Emmaus in Haarzuilens. 'Het diner' van Herman Koch, 'Indische duinen' van Adriaan van Dis en zelfs 'De eeuw van mijn vader' van Geert Mak: in de intrigerende reportage in deze krant (4 jan pag 13) vielen ze genadeloos onder het hardvochtige vonnis 'oud papier'. Ze komen binnen maar 'gaan er zelden weer uit', tenzij als pulp. Bij de Engelse tegenhanger zal dat met Fifty Shades niet anders zijn geweest.

De Celestijnse Belofte

Over zweepjes en handboeien zweeg de organisatie discreet - maar alles wees erop dat waar Asha ten Broeke het heil zag dagen, er uiteindelijk toch niets te zien was geweest. Dat komt vaker voor. In de eerste helft van de jaren negentig werd de boekentoptien beheerst door de new-age roman De Celestijnse Belofte.

Een jaar of vijftien later ging ik er naar op zoek voor een artikel over religiethrillers. Intussen voerde De Da Vinci Code de bestsellerlijsten aan en zette zijn voorganger resoluut in de schaduw. Met de grootste moeite vond ik in een antiquariaat nog een beduimeld exemplaar van De Celestijnse Belofte. Al die tijd moet het boek verkrijgbaar zijn gebleven, zo ontdek ik nu. In 2007 verscheen er de 56ste druk van. Maar inmiddels was elke herinnering aan die hype vervaagd. 'De watvoorbelofte?' klonk het in de boekhandel.

In de schaduw

Met De Da Vinci Code lijkt momenteel hetzelfde te gebeuren. Wereldwijd werden er ruim zestig miljoen exemplaren van verkocht, in Nederland 400.000. Daarmee kan het boek nauwelijks in de schaduw staan van Vijftig tinten grijs, maar de ophef was er niet minder luidruchtig om. Én niet minder vergankelijk. In het Louvre oogt de menigte voor de Mona Lisa, die daarin een belangrijke rol speelt, alweer wat uitgedund. Ik vermoed dat ook hier de pulpmolens driftig draaien.

Misschien hebben de lezers hun aandacht verlegd naar de zweverige mystiek van de Braziliaanse ex-priester Paulo Coelho - die al geruime tijd warmloopt voor eenzelfde carrière. Wanneer zullen diens levenswijsheden zich ophopen in de liefdadigheidspakhuizen vol beduimelde glorie? Gun ook de minvermogenden hun zielenheil, tenslotte. Het lijkt me minder riskant dan de zweepjeskitsch van Fifty Shades of Grey, maar ook Coelho zal de eeuwigheid niet halen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden