Theologisch elftal

Wat doet de C nog in het CDA?

Thierry Baudet (FvD) en minister Hugo de Jonge (CDA) tijdens een schorsing van het debat over de ontwikkelingen rondom het coronavirus. Beeld ANP

Politiek is ook voor christelijke partijen compromissen sluiten, maar hoe verdraagt zich dat met bijbelse politiek?

Het CDA gaat in Brabant in zee met het Forum voor Democratie. Dit besluit ligt heel gevoelig: volgens sommigen zou het CDA fouten uit het verleden herhalen. Als partij op christen-democratische grondslag, waar naastenliefde een cruciale waarde is, zou ze haar lot verbinden aan een partij die juist migranten wil weren. Aan de andere kant: politiek is compromissen sluiten.

Dat roept dan ook de vraag op: gaan religie en politiek wel samen? Het CDA heeft het christelijk gedachtegoed in haar naam. In de Bijbel staat bijvoorbeeld in de eerste psalm dat een rechtvaardige niet moet omgaan met goddelozen. Toch moet er in de politiek echt samengewerkt worden met andersdenkenden, wil er iets van de grond komen. Hoe zit het met de verhouding tussen deze twee?

Allemaal nette mensen

Alain Verheij, schrijver en theoloog, zegt: “Ik weet niet of Psalm 1 – wij lazen het toevallig afgelopen week aan tafel hier thuis – zo treffend beschrijft wat er aan de hand is. Dat suggereert dat het CDA bestaat uit nette mensen, en dat die zondaars bij het Forum zitten. 

“Als ik met een bijbeltekst zou moeten komen, dan denk ik eerder aan die tekst waarin God zegt ‘Was je maar warm of koud. Maar je bent lauw dus ik spuug je uit’. Dat is een pittige tekst. Maar dat is ook precies het punt. De Bijbel is geen boek van compromissen, en er zit dus altijd een spanning tussen Bijbel en de politiek. Neem de Bergrede: daar kun je niets aan af doen. Als theoloog zie ik het als mijn taak om aan de kant van de Bijbel te staan en tegen het compromis te waarschuwen.”

Lody van de Kamp, rabbijn en schrijver: “Ik geloof zeker dat het mogelijk moet zijn om bijbelse politiek te bedrijven. Als de wereld wordt geregeerd door Gods almacht, wat ik geloof, dan kun je alles in het dagelijkse leven niet scheiden van het religieuze gedachtegoed.

“En in het verleden heeft het CDA ook wel laten zien dat dat kon. Dat betekent niet dat ze een verlengstuk waren van de kerk; ze moesten vaak verder reiken. Je ziet die houding nog wel eens bij orthodoxe burgemeesters van ChristenUnie of SGP-snit: die kunnen vaak een modus vinden waarin ze werkelijk bestuurder zijn van een bredere gemeenschap dan hun eigen achterban, en tegelijkertijd kunnen ze waar nodig hun rug recht houden en opkomen voor hun eigen principes.”

Verheij: “Ik weet ook niet of het CDA nu echt een verrassende stap zet in de samenwerking met Forum, en of hier echt compromissen zijn gesloten. Voor een deel past dit althans bij het DNA van de partij zelf. Zo lang als ik politiek bewust ben, is het de lijn van het CDA om samen te werken met populistische partijen. “Eerst met de Lijst Pim Fortuyn, toen met de PVV. Dus dan is het echt geen incident als een afdeling met het Forum wil samenwerken.”

Moslimhaat

Van de Kamp: “Het CDA beweert dat ze stevige randvoorwaarden heeft afgesproken met Forum. Ik ken die randvoorwaarden inhoudelijk niet, maar wat mij betreft doen die hier ook niet zoveel toe. Het gaat hier over samenwerking met een partij die grenzen voor vluchtelingen wil sluiten, het gaat hier over islamofobie of liever gezegd moslimhaat.

“Je hebt het dus over een politiek van uitsluiting, discriminatie en generalisering. Met zo’n samenwerking ga je wat mij betreft hoe dan ook echt grenzen over die je niet over moet willen gaan als je bijbelse politiek wilt bedrijven. Wat dat betreft ben ik ook zeer kritisch op de andere twee confessionele partijen en hun negatieve houding jegens de islam in Nederland.

“Toen ik midden jaren negentig lid werd van het CDA heb ik een lang gesprek gevoerd met CDA-ers Ernst Hirsch Ballin en Jos van Gennip. Ik heb toen met ze besproken dat er een conflict kan komen tussen mijn joodse geloof en de partij, en dat ik in dat geval vanzelfsprekend voor het jodendom kies.

Nederlandse identiteit

“Als er één gemeenschap is die weet wat de consequenties zijn van een politiek die uitsluit, generaliseert, enzovoorts, dan is het de joodse gemeenschap wel. Dus ik was al heel sterk tegen de samenwerking met de PVV. Maar ik wist ook wel dat je soms compromissen moet sluiten. Maar toen Buma in de Schoo-lezing benadrukte dat mensen zich moesten aanpassen aan de Nederlandse identiteit, toen heb ik mijn lidmaatschap opgezegd. Dat was voor mij als Jood onacceptabel.”

Verheij: “Ik heb de indruk dat het CDA vroeger meer aanspreekbaar was op de C. Daar kon je nog wel eens aan komen met een bijbeltekst of een principe. Maar voor mijn besef is dat al lang niet meer zo. Ik word als theoloog vaak aangesproken op het beleid van onze huidige regering. Dan gaat het bijvoorbeeld om die vijfhonderd kinderen die ze niet willen opnemen uit Griekse vluchtelingenkampen. Als het CDA wegduikt voor de zorg voor kwetsbare kinderen, komt dat bij veel mensen direct op het conto van Christus.

“Ik ben als theoloog permanent bezig om het woord God of Jezus met een positieve lading te vullen, om te laten zien dat daar iets positiefs gebeurt. Dan voelt het als vechten tegen de bierkaai als deze partij de C in haar vaandel draagt en ondertussen op geen enkele manier oproept tot barmhartigheid of hoop.

“Als theoloog kan ik me dan ook moeilijk tot hen verhouden. Wat ik liever zou willen, is dat ze die C schrappen. Misschien, denk ik wel, moet je een politieke partij nooit aan de naam van Christus verbinden. Daarmee bezoedel je die naam, je kapselt Jezus dan in in jouw partijpolitiek.”

Lees ook

CDA-prominent Koopmans: Samenwerking met Forum voor Democratie? Dat ligt aan de omstandigheden

CDA’er Ger Koopmans werkt in Limburg al samen met Forum voor Democratie.Over het college in Noord-Brabant en een mogelijke landelijke samenwerking wil hij niet veel kwijt.

Is het CDA nog een middenpartij? Discussie over ‘verrechtsing’ komt op

Het Brabantse pact met Forum voor Democratie leidt in het CDA tot debat over de koers van de partij. Is die te rechts? “Er gebeuren ongelukken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden