Overzicht Bladen

Wat betekent ons lijf voor wie we zijn?

Bestaat de geest zonder het lichaam? En wat betekent ons lijf voor wie we zijn? Die vragen staan deze maand centraal in Filosofie Magazine.  Uit een interview met Jenny Slatman, hoogleraar in Tilburg, leren we bijvoorbeeld dat we te weinig oog hebben voor de manier waarop we het lichaam ervaren – en hoe dat bepaald kan zijn door culturele factoren. Vrouwen kúnnen bijvoorbeeld best een bal gooien zoals een man dat doet (niet alleen met hun pols, maar met hun hele lijf) maar dóen dat vaak niet omdat ze geleerd hebben netjes te zijn, zichzelf te beschermen, weinig ruimte in te nemen, en dan lijkt het alsof ze het niet kunnen. 

Begrip van lichamelijkheid

Misverstanden ontstaan ook vaak als vrouwen borstkanker krijgen, constateert Slatman. De arts gaat er vaak vanuit dat een borstsparende operatie voor de vrouw het beste is. Maar voor sommige vrouwen voelt bestraald weefsel toch minder veilig. Daar wordt vaak niet naar gevraagd. Ook daarom pleit Slatman voor een breder begrip van lichamelijkheid. De vraag ‘wat heb ik ín mijn lijf’ mag vaker veranderd worden in de vraag wat kan ik mét mijn lijf, hoe ervaar ik mijn lichaam? Die vraag wordt te weinig gesteld en te weinig serieus genomen.

Wat weer niet betekent dat mensen hun lichaam überhaupt niet serieus nemen, zo blijkt uit een essay van filosoof Leon Heuts in datzelfde Filosofie Magazine.  De tegenwoordige cultus tot lichaamsverbetering heeft zelfs iets obsessiefs, constateert Heuts. Bij sportschoolpubliek lijkt er soms geen hoger doel in dit leven dan een gespierd lijf zonder een grammetje vet en staat ook het eten volledig in het teken van deze lichaamsoptimalisering. “Een  jongen in mijn club staat elke nacht om vier uur op om een bakje hüttenkäse op te lepelen en wordt daarom door de kleedkamergenoten eerder bewonderd dan uitgelachen.” 

Dergelijke praktijken doen Heuts denken aan tijden dat monniken hun zondige lichamen nog kastijden, met dit verschil dat de monniken dat deden met een hoger doel voor ogen: het vinden van genade in de ogen van God. Tegenwoordig is juist die ene bron van betekenis in het licht waarvan we leefden en handelden opgedroogd, zo constateerde al de Franse filosoof Alain Badiou. En nu we niet meer weten wat ons leven zin geeft, heeft het lichaam die rol overgenomen. 

Privacy opofferen

Bewijzen voor die theorie ziet Leon Heuts ook in de huidige technologische trend om privacy op te offeren voor controle over lichamen: camera’s houden ons tegenwoordig immers voortdurend in de gaten. Die focus op het lichaam, als het enige dat er werkelijk toe doet en dat je moet zien te controleren en verbeteren, verraadt volgens Heuts een gebrek aan ideeën over de vraag wat een zinvol leven eigenlijk is. 

Om die reflectie te stimuleren, zouden we eens anders naar ons lichaam kunnen kijken, stelt hij  voor. Want het lichaam dat weerloos en kwetsbaar is, confronteert ons met existentiële vragen. Hoe verhouden we ons tot het zieke, oude, broze? Is het eigenlijk niet precies het kwetsbare lichaam, dat  een universele zeggingskracht heeft, ‘Ecce homo, om in religieuze sferen te blijven’?

In een wereld die steeds vaker gladgestreken wordt, lijkt de auteur een dergelijke ‘ontregelende kwetsbaarheid’ zeer welkom.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden