null Beeld

ColumnMarli Huijer

Waarom juist de scholen open moeten blijven

Marli Huijer

Weer krijgen leerlingen en studenten het zwaar voor de kiezen. Hoewel de demissionaire minister van onderwijs, Arie Slob, enkele weken terug nog stelde dat het onderwijs rond kerst open zou blijven, zijn alle scholen en universiteiten vanaf deze week dicht. Het ziet er niet naar uit dat dit na de kerstvakantie anders zal zijn.

De waarde van onderwijs blijkt weerloos naast de waarde van volksgezondheid en economie. De lobby tegen de schoolsluiting legt het af tegen de lobby’s vanuit de ziekenhuizen, horeca of Schiphol.

Toch zijn ze er wel, lobbyisten tegen de schoolsluiting. Het OMT-onderwijs bijvoorbeeld, een onafhankelijke groep academici die op basis van wetenschappelijk onderzoek adviezen aan het onderwijs geeft. Eind november waarschuwde hun groep in een ingezonden brief in de Volkskrant dat een derde periode van schoolsluiting desastreuze gevolgen heeft voor kinderen en jongeren. De eerste en vooral tweede schoolsluiting gaven al forse leerachterstanden, die ook nog eens sociaal ongelijk verdeeld zijn onder de bevolking. Daarnaast zijn jongeren op sociaal-emotioneel gebied flink geraakt. Velen kampen met angst, depressies en verlies aan motivatie en ze missen het sociale contact. Een derde periode zal onomkeerbare gevolgen hebben voor deze generatie.

Digitaal onderwijs kan dat niet verhelpen. De waarde van fysiek onderwijs is dat het kinderen en jongeren een vrije ruimte en tijd aanreikt. Een klas biedt kinderen een aantal uur per dag een eigen wereld tussen hun thuis en de samenleving. Kinderen, jongeren en jongvolwassenen uit verschillende gezinnen en milieus komen in die tussenwereld in contact met vormen van weten die ze van huis uit niet kennen en op straat niet ervaren. Zo’n aanraking met het vreemde of onbekende zet een leerproces in gang dat leerlingen uitdaagt om kritisch naar zichzelf, de eigen context en de samenleving te kijken.

Een mier op het strand

“Dat kan niet”, zei juf Van ’t Veer toen ik als achtjarige in de klas vertelde dat ik een mier op het strand had gezien. “Mieren komen niet op het strand.” Het conflict tussen mijn waarneming en de waarheid van de juf was verwarrend. Hoe kon wat ik met eigen ogen had gezien niet waar zijn? Ik legde de vraag voor aan mijn vader, maar die wist niets van mieren. Met een klasgenootje las ik een boek over mieren, maar of ze op het strand voorkwamen stond er niet in. Wat was dat onbevredigend, maar het prikkelde wel onze leergierigheid. Nu wilden we meer ontdekken!

School en universiteit trekken nieuwe generaties uit hun sociale bubbel en confronteren hen met kennis en perspectieven die voorbij de eigen ervaringen en kennis gaan. De frictie die dat oplevert, is de bron van leergierigheid. Kinderen raken gemotiveerd om te leren, zodra ze zichzelf, elkaar en de wereld niet meer helemaal begrijpen.

Door de klassen voor de derde keer leeg te laten staan missen kinderen en jongeren opnieuw die ervaring van frictie. Waardoor opnieuw de prikkel om samen te leren en kennis te interpreteren wegvalt. Dat is des te pijnlijker omdat ze zo niet geïnteresseerd raken in zaken die de eigen sfeer te boven gaan. Juist dat is de beste voorbereiding op het burgerschap in een democratie, schreef de Amerikaanse filosoof en onderwijshervormer John Dewey al een eeuw geleden.

Hoe goedwillend ouders en digitale docenten ook zijn, een wereld tussen thuis en samenleving hebben ze niet te bieden. Daarvoor moeten kinderen en jongeren echt naar school. En gauw!

Marli Huijer (1955) was arts, maar maakte de overstap naar de filosofie. Ze is emeritus hoogleraar publieksfilosofie. In 2015 en 2016 was ze Denker des Vaderlands. Lees haar columns hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden