Column

'Waarom ik zo meevoel met liturgisch daklozen? Omdat ik er zelf ook een ben'

Stijn Fens Beeld Trouw

Ik wil het hier graag opnemen voor een groep mensen waar je niet al te vaak van hoort. Tot deze week. Ze wonen gewoon tussen u in of ze zitten misschien wel bij u in de kerkbanken. 

Het zijn geen mensen die makkelijk de straat op gaan. Vaak zijn ze wat ouder en hoe je een goed spandoek maakt, weten ze ook niet.

Ik heb het over de liturgisch daklozen. Zoals die gelovigen in Rotterdam die niet meer samen mogen komen voor de eredienst in het buurthuis. Volgens CDA(!)-wethouder Sven de Langen zouden de diensten een drempel opwerpen voor niet-religieuze bezoekers. De zaak kwam aan het rollen toen Leefbaar Rotterdam eind vorig jaar bezwaar maakte dat in buurthuis De Dijk bij een taalles ook een koranles gegeven zou worden. Kijk en dan zijn we weer op vertrouwd terrein. 

In deze krant vertelde Yardino Cathalina van de binnenkort dakloze migrantenkerk CDR Sinai Ministries lachend dat ze misschien moeten uitwijken naar de metro of de tram. Ik mag hopen dat het gemeentebestuur van Rotterdam de politie opdraagt streng op te treden tegen deze religieuze vervuiling van de openbare ruimte!

Liturgische dakloosheid heb je in alle soorten en maten. Ook binnen de rooms-katholieke kerk zijn nogal wat gelovigen de afgelopen vijftig jaar hun liturgische huis kwijtgeraakt. In letterlijke, maar ook in figuurlijke zin. De liturgievernieuwingen die in gang zijn gezet door het Tweede Vaticaans Concilie leidden in de Nederlandse katholieke kerk tot een ongekende experimenteerdrift. Niet alles was even geslaagd, met de nodige slachtoffers tot gevolg. Sommige gelovigen zagen tot hun verdriet het Latijn in hun parochie verdwijnen en zijn daar eigenlijk nooit meer overheen gekomen.

Liturgie als smaak

Je huis uitgezet. Dit alles leidde wel tot een aanbod van verschillende soorten vieringen. Je kan kiezen. "Nou, ik heb wel weer eens zin in een Latijnse mis", hoor je dan. Of: "Daar zingen ze tenminste nog Oosterhuis." Liturgie als smaak.

Laatst kwam ik op Facebook een bericht tegen van de Nederlandse Provincie van de Dominicanen met de kop 'Communiteit Huissen past zondagse liturgie aan'. Vervolgens werd ik even op het verkeerde been gezet. De eerste drie maanden van 2018 wordt door de dominicanen daar geëxperimenteerd met de liturgie. Ik dacht meteen: weer een andere creatieve invulling van oude rituelen. Nee dus.

Wat is het geval? Voor het eerst sinds tijden hebben de dominicanen een aantal jonge mannen in opleiding die in Huissen samenwonen met oudere broeders. Daar zijn verschillen tussen de generaties aan het licht gekomen als het gaat om liturgie. Als ik het goed begrijp is de jonge garde traditioneler op dat vlak en zoekt aansluiting met de manier waarop in veel parochies en kloosters gevierd wordt. En dus worden in Huissen - na lange en intensieve gesprekken - elementen toegevoegd die in de rest van de wereldkerk vanzelfsprekend zijn in de zondagse viering.

Experimenteren met traditie

Het zou gaan om het Kyrie, de geloofsbelijdenis en er wordt voortaan 'een van de tafelgebeden gebruikt zoals dat in de hele wereldkerk gebeden zou worden.' Experimenteren met traditie. Het is een beetje de omgekeerde wereld.

De reacties op het facebookbericht zijn wisselend. Iemand reageert met 'Jammer, echt jammer'. Hij wenst een van de oudere broeders - een begaafd liturg - sterkte. Ik zou dat de hele communiteit toewensen. Sterkte dus. Dit moeizame proces van samen zoeken naar een gemeenschappelijk liturgisch huis getuigt van grote moed en wijsheid. Niet de gemakkelijkste weg, maar ze doen het toch maar. Soms moet je de dingen laten wringen met elkaar, zonder dat je weet waartoe het leidt. Daar kan het gemeentebestuur van Rotterdam nog wat van leren.

Waarom ik zo meevoel met liturgisch daklozen? Omdat ik er zelf ook een ben. Ook ik zwerf wat rond. Soms vind ik het in mijn eigen kerk, soms ergens anders. En ik weet heus wel: geloven is meer dan liturgie. Gemeenschap, een ander helpen. Ik noem maar wat.

Af en toe stel ik mijzelf een viering voor waarin alles voor iedereen klopt. De taal is er een die we allemaal begrijpen zonder dat we haar kennen. En bij de voorbeden wordt hardop gebeden: "Heer, heb mededogen met de liturgisch daklozen." Toch maar eens gaan kijken in Huissen of gewoon in Rotterdam de metro nemen.

Lees hier meer column van Stijn Fens, waarin hij religieuze kwesties tegen het licht houdt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden