null Beeld trouw
Beeld trouw

Bladen en blogs

Waarom extreemrechts een voorliefde heeft voor de Middeleeuwen

Wat heeft extreemrechts met de Middeleeuwen? Drie jaar geleden stelde de Amerikaanse hoogleraar en mediëvist Matthew Gabriele zich die vraag al eens, na de rellen van white supremacists in Charlottesville, Virginia. Op het weblog Historians.org brengt hij deze week in herinnering hoe ze zich destijds uitrustten met de symboliek van kruisvaarders en Vikingen, en dat rustig combineerden met de Confederatievlag, de vlag van de zuidelijke staten die zich in de Amerikaanse Burgeroorlog afscheidden om de slavernij te kunnen behouden. 

Daar zitten eeuwen en continenten tussen. Maar aan de hand van die verschillende tijdperken romantiseerden ze eenzelfde gevoel: van militante mannelijkheid en religiositeit die nu verloren is, een tijd waarin ‘witte mannen zogenaamde barbaren bestreden – zij het zwarte Amerikanen of moslims’.

In de nadagen van de bestorming van het Capitool lijken die thema’s alleen maar sterker te zijn gegroeid, schrijft Gabriele. Ook in deze rechtsgeoriënteerde menigte was een mix te zien aan beelden die een hang vertonen naar de Middeleeuwen, de Confederatie en fascistisch autoritarisme. Die laatste twee zijn eenvoudig te verklaren: ‘dit was een pro-Trump-bijeenkomst om de verkiezingsuitslag ongedaan te maken, en een leider te steunen die er alles aan gedaan heeft om standbeelden van de Confederatie en militaire bases die naar afgescheidenen vernoemd zijn te verdedigen’.

Maar die voorliefde voor de Middeleeuwen en de Vikingen, oftewel ‘de brug tussen negende-eeuwse veroveraars en moderne racisten’ vergt nadere toelichting. Wetenschappers in de negentiende eeuw waren op zoek naar een ‘pure, romantische, hypermasculiene voorouder van de de ontluikende Duitse natie’. Vandaar de Noorse runentekens op nazi-uniformen. Er ontstond een rassentheorie die ook in de Verenigde Staten werd opgepikt, en waarin het ‘Nordische ras’ het summum van alle beschavingen vormde.

Een aanhanger van president Trump loopt met een Confederatievlag door het Capitool. Beeld REUTERS
Een aanhanger van president Trump loopt met een Confederatievlag door het Capitool.Beeld REUTERS

Het verklaart waarom een white supremacist-terrorist die in 2017 twee mensen doodde in Portland, Oregon, de woorden ‘Hail Vinland!’ gebruikte. En het werpt nieuw licht op de uitdossing van een van de meest prominent in beeld gebrachte bestormers van het Capitool: Q shaman, oftewel Jake Angeli, oftewel Jacob Chansley. Hij is de volgetatoeëerde jongeman met de gehoornde hoofdtooi van dierenvacht, en het ontblote bovenlichaam. Zijn gehoornde hoofddeksel doet aan de Vikingen denken, en een aantal van zijn tatoeages staan bekend als symbolen van neonazi’s.

Bij het Capitool waren ook de wit-rode vlaggen van de Orde van de Tempeliers te zien. De link tussen de kruisvaarders en hedendaags extreemrechts ligt eveneens bij negentiende-eeuwse wetenschappers. Zij legden de middeleeuwse christelijke heilige oorlog uit als rechtvaardiging voor het Europese kolonialisme. ‘In dit verhaal moest een raciaal en religieus ‘puur’ Westen zich verdedigen tegen een raciaal en religieus barbaarse islam.’ Al is de wetenschap intussen verder, op die oude theorieën bouwen white supremacists nu voort. De kruistochten worden gebruikt, schrijft Gabriele, ‘als een tijd waarin sterke witte mannen zogezegd gerechtvaardigd waren in het gebruik van geweld tegen een raciale en/of religieuze ander. En ze vinden een bondgenoot in die retoriek bij de Trumps.’

Voor historici ziet Gabriele hier een waarschuwing in: het is niet alleen hun taak om studenten te informeren. Het is ook hun taak om er zeker van te zijn dat ze begrijpen waarom die kennis ertoe doet, en hoe die informatie gebruikt wordt in het hier en nu. ‘Ook al zijn het lessen die mensen niet willen horen.’

Bladen

In deze rubriek bespreken onze redacteuren wekelijks opvallend nieuws uit religieus en filosofisch getinte bladen en blogs. Lees eerdere afleveringen in het dossier Bladen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden