Islamitische omroepen

Waarom er voorlopig geen islamitische omroep op tv komt

Beeld Fadi Nadrous

Drie islamitische aspirant-omroepen wilden het omroepbestel in. Maar geen van hen haalde de benodigde 50.000 leden. Hoe kan dat?

Ze heeft net het laatste woord van een gebed uitgesproken, als de Veenendaalse theatermaker Nora Akachar plaatsneemt achter haar bureau. Daar stroomt de drukte van de dag haar hoofd binnen, en is ze op slag vergeten welk gebed ze net heeft verricht. “Je zou je rustmomenten opzoeken”, fluistert ze zichzelf gestrest toe, en zet een koptelefoon op om een meditatie te beluisteren. Maar de plottwist die volgt is vrij hard: eerst zakt haar hoofd langzaam naar links, en dan landt dat op haar schouder. Er klinkt zacht gesnurk.

De scène met Akachar maakt onderdeel uit van de korte film ‘De staat van de moslim’ die het weblog Wijblijvenhier afgelopen week uitbracht ter ere van hun vijftienjarig jubileum. Die verjaardag van het grootste online platform voor Nederlandse moslims valt samen met het nieuws van deze week, dat er voorlopig geen islamitische omroep toetreedt tot het publieke bestel. De drie islamitische aspirant-omroepen die zich hadden gemeld voor een uitzendvergunning haalden geen van allen de benodigde 50.000 leden. Voor de initiatieven M24 en Vereniging Moslim Media geldt dat ze dat aantal bij lange na niet haalden. De Islam Omroep kwam het verst, volgens initiatiefnemer en imam Azzedine Karrat hebben ze bijna 17.000 leden bijeengebracht.

Realistische omgang

Hoe valt het tegenvallende animo voor het lidmaatschap van een Nederlandse islamitische omroep te verklaren? De oprichter van het weblog Wij Blijven Hier!, it-ondernemer en mediaprofessional Faisal Mirza, heeft de campagnes van de aspirant-omroepen het afgelopen jaar met belangstelling gevolgd. Hij geeft antwoord op de vraag aan de hand van de genoemde filmscène. Een moslima die haar heil verwacht van het gebed op een stressvolle dag, maar dan toch in slaap sukkelt: dat is een realistische omgang met de religie, zegt Mirza, die hij mist bij een groot deel van de gemeenschap. “Het probleem waar je als islamitische omroep mee kampt, is dat veel moslims denken: de islam is perfect, het is een godsgeschenk, en dus moet een omroep die zich islamitisch noemt ook die perfectie representeren.”

Tegen zulke overspannen verwachtingen valt niet op te werken, denkt Mirza. “Als moslimgemeenschap moeten we gaan begrijpen dat de islam altijd door mensen wordt uitgedragen, door mensen die fouten maken.”

‘Verdeeldheidszaaiers’

Begin december was er in de beleving van sommige moslims sprake van een ‘fout’ bij de Islam Omroep. In een live-uitzending op Facebook kwam de pedagoge Fadma Bouchataoui aan het woord, bekend van haar populaire online lezingen over islamitisch opvoeden. Ze legde uit dat ‘er niet één islam is’, maar dat er veel verschillende groepen binnen de religie zijn, onder meer Ahmadiyya, sjiieten en soefi’s. Op die uitspraak kwam felle kritiek van gelovigen die haar en de initiatiefnemers van de omroep ‘verdeeldheidzaaiers’ noemden. Onderlinge eenheid is heilig in de islam, daar verwijst die aantijging naar. Maar het eigenlijke pijnpunt was dat Bouchataoui hier groepen tot die eenheid rekende die er volgens sommigen niet bij horen.

De omroep nam een paar dagen later afstand van de uitspraak, en haalde de live-uitzending zelfs van de Facebookpagina. Imam Azzedine Karrat zegt achteraf dat Bouchataoui verkeerd begrepen is, en dat het slechts haar bedoeling was om de diversiteit onder moslims te benadrukken. “Haar woorden zijn volledig uit context gehaald en rondgestuurd. Zo waren er steeds mensen die hun best deden om ons zwart te maken door valse informatie te verspreiden.”

Er deed ook iets van een samenzweringstheorie de ronde over de Islam Omroep: ze zouden dit in opdracht van de overheid aan het opzetten zijn, om Nederlandse moslims te bespelen, en via de tv een liberale islam aan hen te gaan verkondigen. Karrat zucht: “Zo groot is het wantrouwen tegenover de overheid en de media onder sommige moslims.”

Eigen geluid

De imam wijt dit aan ‘jaren van negatieve framing in de media’, zegt hij. “Daar zijn wij als gemeenschap een beetje door getraumatiseerd. Een van de meest voorkomende vragen van mensen was: “Hoe denken jullie de vrijheid te kunnen waarborgen om uit te zenden wat je zelf wilt, terwijl we al jaren worden aangevallen? Als je gesubsidieerd wordt, dan heeft de overheid het toch voor het zeggen?” Men kent bijvoorbeeld het programma De Nieuwe Maan van de NTR: dat is bedoeld voor islamitische kijkers, maar die zijn daar ontevreden over, omdat het te vaak gaat over kritiek van buitenaf op de gemeenschap. Wat er mist, is een eigen geluid.”

Qua theologische ligging vergeleek Karrat zijn initiatief eerder met de Evangelische Omroep. Van hem is een traditioneel geluid te verwachten als het gaat om een thema als homoseksuele relaties - in een interview met Nieuwsuur noemde de imam dat een zonde. Maar hoe orthodox zou de omroep precies worden? Daarover bleven vragen bestaan, zowel van rekkelijke als van precieze zijde. Karrat: “We willen er voor alle moslims zijn, al is dat heel lastig. Om die vragen weg te nemen hebben we vooral veel content gemaakt, artikelen en filmpjes op Facebook geplaatst, om mensen te laten zien welke kant we op willen.”

Grootste islamitische ledenvereniging

Met de bijna 17.000 leden die de omroep inmiddels rijk is, telt Karrat zijn zegeningen. Ze zijn nu vermoedelijk de grootste islamitische ledenvereniging van het land, zegt hij. “Wat dat betreft is dit een succes. En we gaan door: nog niet op tv, maar al wel online, om de stem van moslims te vertegenwoordigen en de belangen te behartigen. Daarvoor hoeven we niet per se in het publieke bestel te zitten. Online groeien we hard. Tenslotte is tv toch niet meer helemaal van deze tijd: om jongeren te bereiken hoef je daar alvast niet te zijn.”

Een aspirant-omroep die wel de 50.000 leden haalde, en zich gedeeltelijk ook op moslims richt, is omroep Zwart. De initiatiefnemers van de zender zeiden een stem te willen geven “aan alle mensen die niet (…) gezien worden: voor de LGBTQ+ gemeenschap, voor de mensen van kleur, voor de Molukse gemeenschap, en voor mensen met een ander geloof (sic) zoals moslims.”

Bij M24, de aspirant-omroep die het niet haalde, denken ze dat heel wat van hun potentiële leden naar omroep Zwart zijn gegaan. Initiatiefnemer Fouad Sidali hoorde van veel moslims om hem heen dat zij daar lid zijn geworden, vertelt hij. “Ik gun het ze van harte, het is heel knap dat zij die enorm hoge drempel van 50.000 leden hebben weten te behalen. En als zij er straks ook voor moslims zijn, is dat alleen maar mooi.”

EO-achtige programma's op Arabische tv

Ook Sidali denkt dat tv niet meer het medium is waar je mensen snel enthousiast voor krijgt, en zeker niet met een betaald lidmaatschap. “Als ik naar jonge moslims kijk, dan zijn die meer bezig met on demand: Netflix en Youtube. Ouderen kijken vaak naar Arabischtalige of Turkse tv, waar heel veel religieuze content te vinden is. Dat zit in een digitaal pakket, waar je al snel iets van zestig euro per jaar voor betaalt. Daar vind je ook EO-achtige programma’s over relatieproblemen, of soapseries die op zich niets met religie te maken hebben, maar die qua mores wel aansluiten op het wereldbeeld.”

Dat de Islam Omroep meer leden heeft weten te trekken dan zij, wijt Sidali aan hun strategie. “Zij werkten veel met moskeeën samen, dat was een slimme zet. Maar het is niet iets wat wij wilden doen. Als je je aan de ene moskee verbindt, dan zegt de andere moskee namelijk: wij doen niet mee. En wij willen er voor alle moslims zijn, in al hun diversiteit. Ze zijn ons allemaal even lief: Ahmadiyya, sjiieten, noem maar op.”

M24 gaat mogelijk verder als productiehuis, en zal in elk geval samenwerken met bestaande omroepen om programma’s te maken. Sidali: “Of we het over vijf jaar nog eens als omroep gaan proberen, weet ik niet. Het is echt bijna niet te doen, 50.000 leden verzamelen. Daarvoor met je activistischer zijn, en op het scherpst van de snede fungeren, zoals Ongehoord Nederland. Misschien was ons probleem dat we teveel van het midden waren.”

Islamitisch nieuws

Met de komst van de Islam Omroep, en hun voornemen om online verder te gaan, heeft de Nederlandse moslim er een platform bij. Het is er een die Faisal Mirza van Wij Blijven Hier! graag verwelkomt. “Ze doen toch ook iets heel anders dan wij: ze brengen meer nieuws en ook theologische lezingen, terwijl wij vooral opiniestukken en beschouwingen plaatsen. En onze ideologische diversiteit is enorm breed: iedereen die zich als moslim profileert mag voor ons schrijven.” 

Een Nederlandstalig nieuwsmedium dat zich expliciet richt op moslims bestaat nog niet – ook moskeeorganisaties hebben amper eigen media, op een paar Turkse moskeebladen na. Hier ligt wat Mirza betreft de uitdaging voor de Islam Omroep. “Ik heb de hoop dat ze een goede relatie weet op te bouwen met de leden, en de indruk dat de gemeenschap hier erg bij gebaat is.” Een Nederlandstalig medium werkt verbindend, denkt hij, en kan helderheid brengen in een onduidelijk landschap van moskeeorganisaties die vooral nog op basis van etnische afkomst zijn georganiseerd. “Het begint er allemaal mee dat je zegt: ik ben een Nederlandse moslim, punt.”

Lees ook:

De Nederlandse moskee verandert enorm. ‘Vrouwen eisen hun plek op’

In moskeeën volgen de veranderingen elkaar snel op. Onderzoekers Ineke Roex en Najib Tuzani beschreven de belangrijkste ontwikkelingen. Ze delen vijf observaties.

Wie spreekt er namens de moskeeën?

De overheid zoekt vaker contact met de islamitische gemeenschap. Maar wie praat er namens moslims met de overheid? En zijn dat wel de aangewezen figuren?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden