Dierethiek

Waarom dierenrechten en veganisme volgens deze filosoof onzin zijn

Beeld Nanne Meulendijks

Hoe verhouden we ons tot dieren en hoe gaan we met hen om? In de vijfdelige serie ‘Denken over dieren’ stellen we de belangrijkste denkers voor die kunnen helpen een antwoord te vinden op die vragen. In de derde aflevering: Roger Scruton.

De Britse filosoof Roger Scruton steekt zijn liefde voor jagen niet onder stoelen of banken. Jagen op vossen vindt de conservatieve denker fantastisch, mits het op de traditionele manier gebeurt: met jachthonden en paarden erbij. En dat is niet het enige punt waarop hij sterk van mening verschilt met menig dierethicus. Dierenrechten vindt hij onzin, veganisten noemt hij ‘ecopuriteinen’ en de mens is in zijn ogen de meest verheven soort.

Nu zijn er wel meer filosofen die kritisch zijn over de dierethiek – waarin vaak wordt gepleit voor meer dierenrechten, veganisme en een meer nederige houding van de mens. Maar meestal spreken zij zich niet expliciet en systematisch uit tegen deze standpunten. Scruton doet dat wel.

Hij zet zijn gedachten over dierfilosofie uiteen in ‘Animal Rights and Wrongs’ (1996, herziene versie 2006) en ‘On Hunting’ (1998). De relatie tussen mens en dier komt ook aan de orde in zijn boek ‘Groene filosofie. Verstandig nadenken over de planeet’ (2012). Daarin laat hij zien dat de milieubeweging, die vaak enkel als links-progressief wordt gezien, ook rechts kan zijn.

Velen zullen Scruton niet direct associëren met de dierendiscussie. Hij schreef tientallen boeken over andere onderwerpen, zoals schoonheid, pessimisme, seksualiteit, Immanuel Kant en Wagners opera’s.

Anti-jachtlobby

Dierethiek staat niet bovenaan Scrutons prioriteitenlijst. “Scruton heeft zelf gezegd dat hij liever met de esthetiek van muziek bezig is dan met dierethiek”, zegt Floris van den Berg, die als universitair docent milieufilosofie aan de Universiteit Utrecht lesgeeft over Scruton. “Maar hij heeft er toch over geschreven, omdat hij zich als jager persoonlijk aangevallen voelde door de anti-jachtlobby.”

Zoals bij alle conservatieven staan bij Scruton cultuur en tradities hoog in het vaandel. De vossenjacht is voor hem onlosmakelijk verbonden met de Engelse cultuur en het Engelse landschap.

Toch valt Scruton geen tegenstander van dierethiek te noemen. Hij is het op één punt zelfs roerend eens met dierenactivisten: er moet een einde komen aan de intensieve veehouderij. Van den Berg: “En de bio-industrie is wereldwijd de grootste bron van dierenleed. Zo leeft in Nederland ruim 95 procent van de gehouden dieren daarin. Scruton is er fel op tegen dat dieren industrieel gehouden worden.”

Scrutons aversie daartegen vloeit voort uit zijn conservatisme. Hij heeft twee grote bezwaren tegen de bio-industrie. Van den Berg: “Een daarvan is esthetisch. Dat is heel wonderlijk in de dierendiscussie, waar het meestal over ethiek gaat.” Scruton vindt dat het landschap moet blijven zoals het nu is; zoals conservatieven wel vaker vinden dat zaken bij het oude moeten blijven. De bio-industrie verpest het landschap met haar enorme stallen, volgens Scruton.

Idyllische boerderijtjes

Scruton woont in een eeuwenoude boerderij op het Engelse platteland, in Wiltshire. “Hij is enorm gehecht aan het Engelse glooiende landschap met idyllische boerderijtjes”, zegt filosoof en journalist Florentijn van Rootselaar, die Scruton eens interviewde. Hij leeft daar als een aristocraat; hij geniet van schrijven, paardrijden, jagen en musiceren. Scrutopia, zo noemt hij zijn thuis.

Roger Scruton in 2012

Het tweede argument is wel ethisch. “Mensen hebben de verantwoordelijkheid om goed voor dieren te zorgen”, zegt Van den Berg. “Net zoals de aristocraten dat hadden voor de mensen op hun land.” Boerenbedrijven moeten klein zijn, vindt Scruton, met een beperkt aantal dieren. Hij heeft zelf ook enkele boerderijdieren, waar hij naar eigen zeggen van houdt en goed voor zorgt.

Van overheidsinmenging, de Europese Unie en topdownbeleid is Scruton wars. Hoe verder politieke beslissingen van de burger worden gemaakt, des te sceptischer hij erover is. Hij bepleit lokaliteit, kleinschaligheid en verbinding met het land waarop je woont. Van Rootselaar: “Hij hecht dan ook veel belang aan de kleine boerengemeenschap waar hij deel van uitmaakt.” Scruton vindt dat we lokale producten moeten kopen, liefst direct bij de kleinschalige boer.

Vegetariër hoeven we van hem niet te worden. Scruton vindt dat mensen als ‘geprivilegieerde soort’ mogen genieten van ‘de geneugten van het leven’, zoals vlees eten. Maar niet zomaar elk stuk vlees: je moet zeker weten dat het dier in kwestie op een humane en duurzame manier is verzorgd en gedood, of bejaagd. En het mag ook niet verpakt zijn of uit de supermarkt komen. Daar is Scruton tegen, omdat de verbinding met waar het eten vandaan komt dan wegvalt.

Massamoordenaar

Veel dierethici vinden dat er niet zoiets bestaat als ‘humaan doden’ en dat dieren het recht moeten hebben om niet gedood te worden. Maar Scruton vindt dierenrechten onzin. Wie rechten heeft, heeft ook verplichtingen, stelt hij. En daar moet je voor kunnen instaan. Van den Berg: “Een kat zou dan altijd een massamoordenaar zijn, dus het slaat nergens op om dieren rechten te geven, vindt hij.”

Voor huisdieren heeft Scruton geen goed woord over. Hij heeft zich eens uitgelaten over de hond van zijn buurvrouw, die zij uitlaat in de velden rondom zijn huis. Scruton spreekt over de vogels, veldmuizen, konijnen en andere dieren die op beschutte plekjes hun energie sparen, en opeens worden opgejaagd door die hond.

Roger Scruton

Leeftijd: 75 jaar. 
Beïnvloed door: o.a. Edmund Burke, Jean-Jacques Rousseau, Immanuel Kant, John Locke. 
Conservatief sinds: de studentenprotesten in Parijs van ’68. Opeens realiseerde hij zich dat hij ‘dingen wilde behouden in plaats van ze omver te trekken’. 
Zoon van: een socialistische onderwijzer.
Loopbaan: had een academische carrière in Engeland en de Verenigde Staten, o.a. als Oxford-professor filosofie. 
Mede-oprichter van: een ondergronds academisch netwerk in Tsjecho-Slowakije, tijdens de communistische bezetting. 
Muzieksmaak: klassiek. Componeerde zelf ook twee opera’s. 
Publicaties: schreef meer dan 50 toegankelijke boeken over filosofie, kunst, cultuur en politiek. 
Houdt van: goede wijn. Schreef daar ook een boek over: ‘I Drink Therefore I Am’. 
Invloed: wordt soms omschreven als Engelands meest invloedrijke levende filosoof. 
Gezondheid: is momenteel erg ziek, hij lijdt aan longkanker.

“De hond gaat vervolgens naar een warm huis en krijgt een avondmaal, bestaand uit andere dieren die in een blikje zijn geperst”, zegt Scruton. “De opgejaagde velddieren blijven achter, moeten zelf nog op zoek naar eten, maar zijn in shock en hebben minder energie.” Huiskatten vindt hij nog erger, omdat zij de dieren ook nog eens doden. Van den Berg: “Dat is wat hypocriet, hij jaagt immers zelf ook.”

Maar onze liefde voor honden en katten belast de natuurlijke orde, stelt Scruton, en de velddieren zijn daar de dupe van. “Al hebben deze wezens geen rechten, dat betekent niet dat wij geen verantwoordelijkheden jegens hen hebben. Maar wij nemen hun leefgebied in zonder enig gewetensbezwaar.” Van Rootselaar: “Scruton vindt het landschap ook waardevol omdat het voor veel dieren hun huis is. Dat de diversiteit in diersoorten behouden wordt, is heel belangrijk voor hem.”

De manier waarop we nu met dieren omgaan, vindt Scruton zeer kwalijk. “De dierenwereld vraagt niet om de liefde voor onze favorieten, wat gemakkelijk is”, zegt hij, “maar voor de liefde voor de rest van de dieren, wat moeilijk is.”

Meer kritiek op dierenrechten

Wie ervoor kiest om minder of geen vlees te eten, beroept zich vaak op twee argumenten: vlees eten is slecht voor het klimaat en zorgt voor dierenleed. Milieu-ethiek gaat hier moeiteloos samen met dierethiek. “Maar dat is lang niet altijd het geval”, zegt Jozef Keulartz, emeritus-hoogleraar milieufilosofie met een specialisme in dierethiek. Keulartz: “Dierenrechtenbetogers zijn vaak tegen elke vorm van dieren opsluiten, ook als dat mogelijk gunstige gevolgen heeft voor de bescherming van bedreigde soorten. Milieu-ethici zijn vaak wel voorstander van dierentuinen of fokprogramma’s.” In de dierethiek gaat het vaak om de rechten van een specifiek dier, die niet geschonden mogen worden. Keulartz: “De milieu-ethiek is niet individualistisch, maar juist holistisch: zo wordt er gekeken naar de diersoort als geheel en naar de biodiversiteit.”

Lees ook:

Hoe moeten we denken over dieren?

In deze verhalenreeks wordt het gedachtegoed van belangrijke denkers over dierethiek uiteengezet. In de eerste aflevering stonden Peter Singer en Tom Regan centraal. In de tweede Sue Donaldson en Will Kymlicka.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden